Rolf A. Engelmann via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Sarniak sosnowy

Sarcodon squamosus

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Thelephorales (chropiatkowce) › Bankeraceae › Sarcodon

Sarniak sosnowy tworzy duże, mięsiste owocniki z kapeluszem o średnicy zwykle 5–20 cm. U młodych okazów jest on wypukły, z czasem staje się płasko rozpostarty, a pośrodku często lekko wklęsły, z podwiniętym brzegiem. Powierzchnia jest szarobrązowa, jasnobrązowa do ciemnobrązowej, pokryta grubymi, ciemniejszymi, odstającymi łuskami ułożonymi mniej więcej koncentrycznie. Łuski są duże, wyraźnie wyniesione i dachówkowato nachodzą na siebie, zwłaszcza w części środkowej. Ku brzegowi kapelusz jest jaśniejszy i mniej łuskowaty. Zamiast rurek lub blaszek hymenofor tworzą miękkie, kruche kolce o długości do ok. 1 cm, zbiegające na trzon. U młodych owocników są białawe lub szarawe, później szarobrązowe do brązowych. Zarodniki są brązowe. Trzon jest krótki, gruby, pełny, walcowaty lub zgrubiały, bywa osadzony centralnie albo lekko bocznie. Jest jasny, białawo-szarobrązowy, w dole ciemniejszy, a jego podstawa często zabarwia się szarozielonkawo do prawie czarno. Miąższ jest zwarty, białawy do szarawego, o łagodnym lub gorzkawym smaku. Gatunek rozpoznaje się po kolcach zamiast rurek lub blaszek, grubych ciemnych łuskach na kapeluszu, zbiegających kolcach i związku z sosną. Bywa traktowany jako synonim lub bliski krewniak sarniaka dachówkowatego (Sarcodon imbricatus). Ten ostatni jest zwykle większy i wiązany raczej ze świerkiem. Nazwa rodzajowa Sarcodon znaczy „mięsisty ząb”, od mięsistego owocnika z kolcami, a nazwa gatunkowa squamosus oznacza „łuskowaty”. Gatunki z rodziny Bankeraceae są wrażliwe na zmiany siedliskowe i w wielu krajach Europy ich liczebność maleje.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowySzary

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Kolce
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 5–20 cm
Wysokość trzonu: 3–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest białawy do szarobrązowawego i po przekrojeniu nie zmienia wyraźnie barwy, a jedynie w podstawie trzonu może ciemnieć do szarozielonkawego lub szaroczarnego.
Zapach i smak: Zapach jest słaby, przyjemnie grzybowy, z lekko mączną nutą (u starszych owocników bywa mniej przyjemny); smak jest łagodny do wyraźnie gorzkawego, szczególnie u starszych okazów i w skórce kapelusza.
Podłoże: Gleba, Ściółka, Mech

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyGóry

Tworzy mikoryzę z: sosna

⚠ Uwaga na pomyłki

sarniak świerkowy Kolczakówka szorstka Sarcodon underwoodii Kolczak blaszkowaty Hydnum rufescens

Najłatwiej pomylić go z sarniakiem dachówkowatym (Sarcodon imbricatus), który jest zwykle większy, a jego łuski są bardziej regularne i ciemne. Sarniak szorstki (Sarcodon scabrosus) ma mniejsze, drobniej łuskowate owocniki, bardzo gorzki miąższ i wyraźnie niebieskozielonkawą lub czarniejącą podstawę trzonu. Inne sarniaki (np. Sarcodon underwoodii) odróżnia się po barwie, wielkości, rozmieszczeniu łusek oraz zapachu i smaku. Kolczakowate Hydnum repandum i H. rufescens mają gładki, jasny kapelusz bez grubych łusek. Wszystkie te gatunki mają kolce zamiast rurek lub blaszek, więc ryzyko pomyłki z gatunkami śmiertelnie trującymi jest niewielkie.

Źródło zdjęcia: Rolf A. Engelmann via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.