Полина Полежанкина via GBIF.org — CC BY
Chroogomphus rutilus
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). .
W młodości stożkowaty do dzwonkowato-wypukłego, później rozpostarty, zwykle z szerokim, tępym garbem. Średnica ok. 3–10 cm. Brzeg długo podwinięty, potem prosty lub lekko falisty. Powierzchnia w stanie wilgotnym lekko lepka, po przeschnięciu matowo-błyszcząca i drobno jedwabiście włókienkowata, bez łusek. Barwa miedziano-czerwonobrunatna, ochrowo-rdzawa do winnobrunatnej, na brzegu zwykle jaśniejsza. Z wiekiem i po wyschnięciu kapelusz ciemnieje. Starsze owocniki bywają nierówno plamiste.
Blaszki zbiegające na trzon, grube, woskowate, wyraźnie rozstawione, wzajemnie połączone żyłkami i rozwidlone. U młodych owocników jasnoochrowe do płowożółtawych, początkowo zakryte włókienkową osłoną częściową (kortyną). Z dojrzewaniem zarodników ciemnieją do szarobrunatnych i prawie czarniawych. Barwa blaszek jest więc bardziej zmienna niż barwa kapelusza.
Wymiary ok. 6–12 × 1–2 cm. Trzon walcowaty, ku podstawie wyraźnie zwężony lub zaostrzony, często wygięty, pełny. Powierzchnia sucha, włókienkowata, w kolorze kapelusza lub jaśniejsza (ochrowa do rdzawej). Nie jest śluzowata, co odróżnia go od klejówek (Gomphidius). W górnej części znajduje się włókienkowata strefa pierścieniowa, ciemniejąca od opadających zarodników. Nie jest to błoniasty pierścień. Pochwy ani bulwy brak. Podstawa trzonu jest od wewnątrz żółta.
Barwa ochrowożółtawa do łososiowo-różowawej, w podstawie trzonu wyraźnie żółta. Konsystencja miękka, w kapeluszu mięsista, w trzonie włóknista. Po przekrojeniu nie zmienia istotnie barwy. Pod wpływem obróbki cieplnej i podczas suszenia ciemnieje. Zapach i smak łagodne, nieswoiste.
Wysyp zarodników oliwkowobrunatny do czarniawobrunatnego. Zarodniki wrzecionowate, gładkie, długie i smukłe, o długości ok. 15–22 µm i szerokości ok. 5–7 µm. W hymenium obecne grubościenne cystydy (metuloidy), charakterystyczne dla rodzaju Chroogomphus.
Miąższ w odczynniku Melzera reaguje amyloidalnie (szarofioletowo). Jest to cecha rodzaju Chroogomphus, odróżniająca go od rodzaju Gomphidius, u którego brak tej reakcji.
Grzyb mikoryzowy, związany z sosną zwyczajną (Pinus sylvestris). Rośnie na glebach kwaśnych, piaszczystych i ubogich, często w pobliżu maślaków (Suillus), z których grzybnią łączą się związki troficzne. Występuje pojedynczo lub w rozproszonych grupach, głównie w borach sosnowych i borach mieszanych. W Polsce jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym i dość częstym w odpowiednich siedliskach. Owocniki pojawiają się od późnego lata do jesieni.
Nazwa rodzajowa Chroogomphus (gr. chroa – barwa, gomphos – gwóźdź, kołek) odnosi się do kształtu owocnika. Dawniej gatunek opisywano jako Gomphidius rutilus. Rodzaj został wydzielony m.in. ze względu na amyloidalny miąższ, obecność metuloidów, nieśluzowaty trzon i żółtą podstawę trzonu. Epitet rutilus oznacza „rdzawoczerwony”.
Sezon: sie–lis
● Teraz jest sezon · obwódka = bieżący miesiąc
Bory sosnowe i bory mieszane z udziałem sosny zwyczajnej, na ubogich, kwaśnych glebach piaszczystych, często wśród mchów i ściółki igliwiowej. Wymaga umiarkowanej wilgotności podłoża. Owocnikuje po jesiennych deszczach, zwykle od późnego lata do pierwszych przymrozków. Często rośnie obok maślaków i innych grzybów mikoryzowych sosny.
Tworzy mikoryzę z:
Maślak sitarzSuillus bovinusJadalny
zasłonak rudyCortinarius orellanusŚmiertelnie trujący
zasłonak rudawyCortinarius rubellusŚmiertelnie trujący
Klejówka RóżowaGomphidius roseusJadalnyŹródło zdjęcia: Полина Полежанкина via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.