Morten Pettersen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

zasłonak rudawy

Cortinarius rubellus

Śmiertelnie trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Cortinariaceae › Cortinarius

Zasłonak rudawy ma kapelusz o średnicy zwykle 3–8 cm, w młodości stożkowaty lub dzwonkowaty, później z wyraźnym, tępym garbem pośrodku, który zwykle pozostaje wyraźny nawet u dojrzałych owocników. Powierzchnia jest sucha, drobno włókienkowata lub filcowata, matowa, barwy rudej, pomarańczowobrązowej lub rudobrązowej, często z ciemniejszym garbem i jaśniejszym, nieco prześwitującym brzegiem. Skórka bywa drobno łuseczkowata, zwłaszcza ku środkowi kapelusza. Blaszki są przyrośnięte, dość grube i rzadkie, początkowo żółtopomarańczowe lub ochrowe, z wiekiem rdzawobrązowe od dojrzewających zarodników. Młode owocniki mają pajęczynowatą zasłonę (cortina), która szybko znika i pozostawia ślady na trzonie. Trzon jest walcowaty, zwykle 5–10 cm wysokości, często lekko zwężony ku podstawie, włókienkowaty, żółtobrązowy do rdzawobrązowego, z rdzawymi, mało wyraźnymi resztkami zasłony w postaci pasków lub zebrań. Miąższ jest żółtawobrązowy, w trzonie ciemniejszy, o słabym rzodkiewkowatym zapachu. Zarodniki są rdzawobrązowe, chropowate. Gatunek należy do podrodzaju Leprocybe i zawiera śmiertelnie trującą orellaninę (oraz pokrewne toksyny), wywołującą zatrucie o opóźnionym początku objawów, nawet po kilku dniach lub tygodniach, prowadzące do uszkodzenia nerek. Odróżnia go garbaty kapelusz, rdzawopomarańczowe barwy, wzrost w iglastych lasach na kwaśnym podłożu, często wśród mchów i torfowców, oraz brak silnych zapachów. Nazwa rubellus (łac. rudawy, czerwonawy) nawiązuje do barwy owocników. W literaturze często podawany jako C. speciosissimus (zasłonak okazały), nazwa ta bywa używana jako synonim.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaPomarańczowyBrązowyCzerwony

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 3–8 cm
Wysokość trzonu: 5–10 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia wyraźnie barwy po przekrojeniu; w trzonie jest żółtobrązowy do rdzawobrązowego, a w kapeluszu pozostaje rudawy.
Zapach i smak: Zapach słaby, lekko rzodkiewkowaty lub zbliżony do surowych ziemniaków, miąższ o łagodnym, trochę gorzkawym smaku, lecz smaku nie wolno sprawdzać, bo gatunek jest śmiertelnie trujący.

Siedlisko

Las iglastyTeren podmokłyGóry

Występuje w lasach iglastych i mieszanych, szczególnie w borach świerkowych i sosnowych na kwaśnych, ubogich glebach, często wśród mchów i torfowców. Tworzy mikoryzę głównie ze świerkiem i sosną. Preferuje miejsca wilgotne i chłodne, w tym obrzeża torfowisk i podmokłe fragmenty lasu, także w górach, zwłaszcza w regionie reglowym. Owocniki pojawiają się od sierpnia do listopada, szczególnie po okresach deszczowych.

⚠ Uwaga na pomyłki

Pieprznik jadalny zasłonak rudy Cortinarius bolaris Cortinarius cinnamomeus Cortinarius orellanoides Cortinarius semisanguineus

Można go pomylić z innymi rudawymi zasłonakami, np. z zasłonakiem pomarańczowobrązowym (Cortinarius orellanus), także trującym, oraz z innymi gatunkami z podrodzaju Leprocybe i zasłonakami z sekcji Telamonia. Ze względu na silną toksyczność (nefrotoksyczność) i trudność w oznaczaniu zasłonaków wszystkie rudawe gatunki należy bezwzględnie traktować jako trujące. Może być też mylony z jadalnymi gatunkami o brązowych kapeluszach, np. z gołąbkami, lisichkami lub kania, ale bruzdkowane blaszki rdzawe i cortina pozwalają na odróżnienie zasłonaków.

Źródło zdjęcia: Morten Pettersen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin