Ewa Olchanowska via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

maczużnik bojowy

Cordyceps militaris

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Ascomycota (workowce) › Sordariomycetes (pomiotniczaki) › Hypocreales (rozetkowce) › Cordycipitaceae › Cordyceps

Maczużnik bojowy tworzy pojedyncze lub w kępkach wyrastające, maczugowate lub wrzecionowate owocniki (tzw. stromata). Mają one zwykle 1–6 cm wysokości i 0,3–0,8 cm grubości. Całość jest jaskrawopomarańczowa, ceglastopomarańczowa do pomarańczowoczerwonej. Górna, zgrubiała część (część płodna) jest pokryta drobnymi, wystającymi brodawkami, które są ujściami zanurzonych w tkance owocnika perytecjów. Przy lupie nadają jej szorstką, ziarnistą fakturę. Nie ma tu typowego kapelusza ani hymenoforu blaszkowego czy rurkowego; zarodniki (askospory) powstają w workach wewnątrz perytecjów. Są nitkowate i rozpadają się na drobne człony. Dolna, sterylna część (trzon) jest cieńsza, gładka, walcowata, jaśniejsza – żółtawopomarańczowa do pomarańczowej, czasem z bladą podstawą. Miąższ jest włóknisty, dość sztywny, białawy do jasnopomarańczowego, wewnątrz pełny. Cechą charakterystyczną jest sposób wzrostu: grzyb jest pasożytem owadów. Rozwija się z zagrzebanych w ziemi lub w próchnicy poczwarek i rzadziej larw motyli (często ciem i sówek). Po wyjęciu ostrożnie z podłoża u podstawy widać zmumifikowaną, pokrytą grzybnią poczwarkę. To pewna cecha odróżniająca ten gatunek od podobnych. Nazwa rodzajowa Cordyceps pochodzi z greckiego kordyle (maczuga) i łacińskiego ceps (głowa). Epitet militaris nawiązuje do barwy przypominającej dawne mundury wojskowe lub do wojowniczego, „bojowego” wyglądu. Gatunek jest dobrze zbadany, bo wytwarza kordycepinę i inne związki bioaktywne. Hoduje się go na szeroką skalę na pożywkach i stosuje w suplementach, a w Azji w medycynie tradycyjnej. Jest bliskim krewnym słynnego tybetańskiego Ophiocordyceps sinensis.

🛡 Ochrona częściowa — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaPomarańczowyCzerwony

Postać owocnika: Maczugowaty
Hymenofor: Brak
Średnica kapelusza: 0.3–0.8 cm
Wysokość trzonu: 1–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu; wewnątrz jest białawy do jasnopomarańczowego, włóknisty i dość twardy.
Zapach i smak: Zapach jest słaby, lekko grzybowy lub nieco ziemisty, bez wyraźnych skojarzeń; smaku nie należy sprawdzać przez kosztowanie.
Podłoże: Gleba
Sposób odżywiania: Pasożyt

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyLas liściastySkraj lasu / polanaŁąka/pastwisko

⚠ Uwaga na pomyłki

Clavulinopsis helvola Clavulinopsis laeticolor Cordyceps kyushuensis Paraisaria gracilis

Można go pomylić z innymi maczużnikami i grzybami maczugowatymi o pomarańczowych owocnikach, np. z Cordyceps (Cordyceps) kyushuensis, Cordyceps (Cordyceps) takaomontana (w Polsce rzadkie lub niepewne) oraz z maczużnikiem Ophiocordyceps. Ostrożnie można też pomylić go z pomarańczowymi próchnilcami maczugowatymi i maczużkami (Clavulinopsis), np. Clavulinopsis helvola lub Clavulinopsis laeticolor. Maczużki są jednak gładkie, kruche i nie mają brodawkowanej części płodnej. Rosną na ziemi, ale nie pasożytują na poczwarkach. Cordyceps militaris wyróżnia się brodawkowatą, drobnoziarnistą powierzchnią główki i związkiem z poczwarką owada pod ziemią.

Źródło zdjęcia: Ewa Olchanowska via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.