Silverado Jim via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Kurzawka ołowiana

Bovista plumbea

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Bovista

Kurzawka ołowiana tworzy owocniki kuliste lub lekko spłaszczone, o średnicy zwykle 2–5 cm, osadzone w podłożu bez trzonu i bez wyraźnego pseudotrzonu. Młode owocniki są całe białe. Okrywa ma dwie warstwy: zewnętrzną cienką, białawą, łuszczącą się i odpadającą w płatach, oraz wewnętrzną, trwałą, cienką i papierowatą. Po odpadnięciu zewnętrznej warstwy wewnętrzna jest charakterystycznie ołowianoszara do stalowoszarej z metalicznym połyskiem, co dało nazwę gatunkowi. Na szczycie owocnika powstaje drobny, okrągły otwór (por), przez który wydostają się zarodniki. Wnętrze (gleba) jest początkowo białe i zbite, potem żółtawe i oliwkowe, w końcu ciemnooliwkowobrązowe i pylące. Owocnik jest u podstawy pozbawiony sterylnej części, czyli cała wewnętrzna masa jest zarodnikotwórcza. Zarodniki są kuliste, brązowe, drobnokolczaste, z krótką, ułamującą się szypułką. Włośnia (capillitium) jest brązowa, silnie rozgałęziona, typu Bovista. Dojrzałe owocniki łatwo odrywają się od podłoża i są toczone przez wiatr, co pomaga w rozsiewaniu zarodników. Od podobnych gatunków odróżnia się niewielkimi rozmiarami, szarą wewnętrzną okrywą, kulistym kształtem, brakiem sterylnej bazy i występowaniem na otwartych, trawiastych siedliskach. Nazwa rodzajowa Bovista pochodzi od staroniemieckiego określenia grzybów kurzących, a epitet plumbea oznacza „ołowiana”.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałySzary

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 2–5 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ (gleba) nie zmienia barwy po przekrojeniu; młody jest biały, potem żółknie i oliwkowieje, a w dojrzałości przechodzi w oliwkowobrązowy pylący proszek.
Zapach i smak: Zapach słaby, grzybowy, nieokreślony, u starszych owocników niewyraźnie stęchły; smak łagodny, nie jest istotny diagnostycznie.
Podłoże: Gleba
Sposób odżywiania: Saprotrof (rozkłada martwą materię)

Siedlisko

Łąka/pastwiskoSkraj lasu / polanaParki/ogrody

Rośnie na otwartych, suchych i nasłonecznionych miejscach: pastwiskach, łąkach, murawach, poboczach dróg, miedzach, skrajach lasów i w parkach. Preferuje gleby piaszczyste i ubogie, często na terenach wypasanych. Owocniki pojawiają się od lata do jesieni, zwykle od lipca do października, a stare, wyschnięte okazy mogą zimować. Występuje w Polsce na niżu i w niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Bovista aestivalis Bovista dermoxantha Purchawka chropowata Bovista nigrescens Purchaweczka spłaszczona

Można ją pomylić z innymi małymi kurzawkami, zwłaszcza z kurzawką czarniawą (Bovista nigrescens), która ma ciemniejszą, brązowoczarniawą okrywę wewnętrzną w dojrzałości, oraz z kurzawką piaskową (Bovista aestivalis), częściej rosnącą na piaskach i mającą bardziej płowe lub szare odcienie. Od małych kurzawek z rodzaju Lycoperdon odróżnia ją brak sterylnej części u podstawy. Młode, białe owocniki trzeba przekroić: wnętrze musi być jednolicie białe, bez zarysu kapelusza i blaszek, gdyż inaczej mogą to być młode owocniki muchomorów, w tym śmiertelnie trujących.

Źródło zdjęcia: Silverado Jim via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin