miro via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Purchaweczka spłaszczona

Lycoperdon pratense

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Lycoperdon (purchawka)

Purchaweczka spłaszczona (dziś najczęściej Vascellum pratense) tworzy owocnik typu purchawki, o kształcie wyraźnie spłaszczonej, szeroko kulistej lub gruszkowatej kuli, zwykle 2–6 cm szerokości i podobnej wysokości. Wierzch jest wyraźnie spłaszczony lub lekko wklęsły, a dół zwęża się w krótką, pozorną nóżkę, czyli sterylną część podstawową. Młode owocniki są białe lub kremowe, pokryte drobnymi, miękkimi kolcami i ziarenkami, które łatwo się ścierają i odpadają, zostawiając gładszą, żółtawą do płowobrązowej, papierkowatą powierzchnię. Dojrzała purchawka pęka u szczytu nieregularnym otworem, przez który uwalniane są zarodniki. Wnętrze młodego owocnika wypełnia biała, zwarta gleba, która później staje się żółtawa, oliwkowa i w końcu brązowawooliwkowa, pylista. Charakterystyczną cechą rodzaju Vascellum, widoczną po przekrojeniu owocnika wzdłuż, jest cienka przepona (diafragma) oddzielająca płodną glebę od sterylnej części podstawowej. Ta dolna część jest gąbczasta, drobnokomórkowa i zajmuje mniej więcej jedną trzecią wysokości owocnika. Odróżnia to gatunek od wielu purchawek właściwych (Lycoperdon), u których taka przepona nie występuje lub jest słabiej wyraźna. Do rozpoznania pomagają też spłaszczony kształt oraz łatwo odpadające kolce. Nazwa rodzajowa Vascellum pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego małe naczynie, nawiązując do kształtu owocnika, a epitet pratense znaczy „łąkowy”, co odzwierciedla typowe siedlisko gatunku. Purchaweczka spłaszczona jest pospolita, często rośnie w grupach lub rozproszona na trawiastych terenach. Starsze owocniki z pylącą masą zarodników łatwo rozpoznać po tym, że po uderzeniu wypuszczają obłoczek ciemnego pyłu.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyBrązowy

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ (gleba) młodych owocników jest biały i jędrny, po przekrojeniu nie zmienia barwy; z wiekiem sam dojrzewa, żółknie, oliwkowieje i brunatnieje, przechodząc w pylącą masę zarodników.
Zapach i smak: Młode, białe owocniki pachną łagodnie, przyjemnie grzybowo, a z wiekiem, gdy wnętrze ciemnieje, zapach staje się nieprzyjemny, stęchły; smak młodych jest łagodny, grzybowy.
Podłoże: Gleba

Siedlisko

Łąka/pastwiskoParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie na otwartych, trawiastych siedliskach: łąkach, pastwiskach, trawnikach, poboczach dróg, w parkach, ogrodach i na skrajach lasów. Preferuje gleby umiarkowanie żyzne, często lekko zasobne w azot, od suchych po średnio wilgotne. Jest saprotrofem rozkładającym próchnicę i szczątki roślinne w darni. Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada, najczęściej w sierpniu i wrześniu, zwłaszcza po okresach deszczowych. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach górskich.

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór cytrynowy Calvatia utriformis Purchawka chropowata Bovista nigrescens Purchawka fiolowata muchomor sromotnikowy

Można ją pomylić z innymi purchawkami i kurzawkami, np. Lycoperdon perlatum (ma wyraźniejsze, trwałe ziarenka i bardziej wydłużony kształt), Calvatia utriformis (większa, z pękającą mozaikowo powierzchnią) lub Bovista nigrescens (bez sterylnej podstawy, z cienką, kruchą skórką). Najważniejsza zasada: do spożycia nadaje się tylko owocnik jednolicie biały w środku po przekrojeniu. Takie badanie wyklucza młode, jajowate owocniki muchomorów (Amanita), w których widać zarys kapelusza i blaszek, oraz trujące tęgoskóry (Scleroderma), które mają twardszą skórkę i ciemną, fioletowoszarą lub czarniawą glebę.

Źródło zdjęcia: miro via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin