Christopher Lainson via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Purchawka chropowata

Lycoperdon perlatum

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Lycoperdon (purchawka)

Owocnik ma kształt gruszkowaty, buławkowaty lub bulwiasty, z wyraźnie zaznaczoną, walcowatą „nóżką” u podstawy i szerszą, zaokrągloną częścią zarodnikonośną. Zwykle dorasta do 2–6 cm szerokości i 3–9 cm wysokości. Powierzchnia młodych okazów jest biała lub kremowa, pokryta licznymi stożkowatymi, drobnymi kolcami i ziarenkami o różnej wielkości, otoczonymi mniejszymi brodawkami. Kolce łatwo się ścierają i odpadają, zostawiając na skórce charakterystyczny siatkowaty (sieciowaty) wzór. Z wiekiem owocnik żółknie, a potem brunatnieje. Wnętrze (gleba) u młodych okazów jest jednolicie białe, jędrne i miękkie, bez widocznego zarysu kapelusza i trzonu w przekroju. Część płonna u podstawy jest gąbczasta i drobnokomórkowa, wyraźnie oddzielona od zarodnikonośnej części. W trakcie dojrzewania gleba zmienia się w oliwkowobrązową, sproszkowaną masę zarodników. Na szczycie owocnika tworzy się niewielki otwór (por), przez który zarodniki są wyrzucane przy uderzeniu kroplami deszczu lub nacisku. Z odległości kolce wyglądają jak „perełki”, stąd nazwa gatunkowa perlatum, czyli „perłowy”. Od podobnych purchawek odróżnia się przede wszystkim łatwo odpadającymi kolcami, które po usunięciu zostawiają siateczkowaty ślad, oraz wyraźnie wykształconą sterylną podstawą. Nazwa rodzajowa Lycoperdon pochodzi z greckiego i dosłownie oznacza „wilczy pierd”, co nawiązuje do chmury dymu zarodników. Dawniej pyłek z dojrzałych purchawek wykorzystywano ludowo do tamowania krwawień, a także jako środek odkażający.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyBrązowy

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Wysokość trzonu: 2–9 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ młodych owocników jest biały i po przekrojeniu nie zmienia barwy, natomiast w miarę dojrzewania stopniowo żółknie, a potem brunatnieje do oliwkowobrązowego i zamienia się w pylącą masę zarodników.
Zapach i smak: Młode owocniki o białym miąższu mają łagodny, grzybowy zapach i delikatny smak; starsze z oliwkowobrązową zawartością pachną nieprzyjemnie, stęchlizną lub zwietrzałym mięsem.

Siedlisko

Las iglastyLas liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaŁąka/pastwisko

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór cytrynowy Purchawka fiolowata Lycoperdon pyriforme muchomor sromotnikowy Purchawka jeżowata Muchomor jadowity

Można pomylić z innymi purchawkami, zwłaszcza z purchawką gruszkowatą (Lycoperdon pyriforme), rosnącą na drewnie i mającą prawie gładką skórkę, oraz z purchawką workowatą (Lycoperdon excipuliforme), która jest większa i ma bardziej wydłużony kształt. Groźna jest pomyłka młodych owocników z zalążkami muchomorów (np. Amanita phalloides, A. virosa), a także z twardnicami (Scleroderma), które mają twardą, grubą skórkę i ciemne, fioletowoczarne wnętrze. Aby uniknąć pomyłki, należy przekroić każdy owocnik na pół: purchawka ma jednolicie białe wnętrze bez zarysu kapelusza, blaszek i trzonu, a zalążek muchomora pokazuje kontury przyszłego grzyba.

Źródło zdjęcia: Christopher Lainson via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin