Northcut via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

mądziak wytworny

Mutinus elegans

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Phallales › Phallaceae › Mutinus

Mądziak wytworny tworzy smukły, wydłużony owocnik o kształcie palca lub cienkiego rożka, wysokości zwykle 5–12 cm i grubości około 0,8–1,5 cm. Młody owocnik ma postać jajowatego, białawego lub kremowego „jaja” o średnicy 1–2 cm, osadzonego w ściółce na białawych sznurach grzybni (ryzomorfach). Z jaja wyrasta trzon, który jest pusty w środku, kruchy i gąbczasty, o delikatnej porowatej fakturze. Jest barwy od pomarańczowej do różowoczerwonej, czasem bledszej, ku podstawie jasnawy, kremowy lub białawy. W dolnej części otacza go biaława pochwa (wolwa), czyli resztki osłony jaja. Typowego kapelusza nie ma. Zamiast niego szczytowa część trzonu, długości około 2–3 cm, jest pokryta cienką warstwą cuchnącego, oliwkowozielonego do brązowawego śluzu, czyli glebą zawierającą zarodniki. Ta górna część jest zwykle ciemniejsza, bardziej czerwona od reszty trzonu, a jej koniec jest zaostrzony i zwykle ma maleńki otwór. Gleba stopniowo spływa lub jest zjadana przez owady, dzięki czemu rozsiewają one zarodniki, a pod nią odsłania się czerwonawa, drobno siateczkowata powierzchnia. Zapach jest znacznie słabszy niż u sromotnika bezwstydnego (Phallus impudicus), a owocnik jest dużo mniejszy i smuklejszy. Nazwa rodzajowa Mutinus nawiązuje do rzymskiego bóstwa Mutunus Tutunus, a epitet elegans (łac. „wytworny”) opisuje smukły kształt owocnika. Grzyb jest w Polsce raczej rzadki i pojawia się lokalnie, często w niewielkich grupach, a owocniki są krótkotrwałe i szybko zanikają. Rozpoznanie ułatwia połączenie cech: smukły, pomarańczowoczerwony, porowaty trzon, pochwa u podstawy, zaostrzony szczyt pokryty oliwkową mazią i słaby zapach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaPomarańczowyCzerwonyRóżowy

Postać owocnika: Sromotnikowaty
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Tak
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest gąbczasty i pusty w środku, a po uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy.
Zapach i smak: Dojrzała, oliwkowa gleba wydziela słodkawy, mdły zapach padliny lub zgnilizny, wyraźnie słabszy niż u sromotnika bezwstydnego, który przyciąga muchy; smaku nie należy sprawdzać.
Podłoże: Ściółka, Martwe drewno, Gleba
Sposób odżywiania

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, na skrajach lasów, w parkach i ogrodach, na próchnicznej glebie bogatej w szczątki organiczne. Preferuje miejsca z rozkładającym się drewnem, trocinami, zbutwiałymi liśćmi i ściółką, często w cieniu i na wilgotnym podłożu. Owocniki pojawiają się najczęściej od lipca do października, zwłaszcza po ciepłych i wilgotnych okresach. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach.

⚠ Uwaga na pomyłki

Okratek australijski Sromotnik bezwstydny Mądziak psi

Najłatwiej pomylić go z mądziakiem psim (Mutinus caninus), który jest zwykle bledszy, żółtawy lub kremowy, a jego szczyt jest pomarańczowy lub czerwonawy, i który ma gleba bez wyraźnej ciemnej, oliwkowej warstwy poniżej szczytu. Mądziak wytworny ma barwniejszy, bardziej różowopomarańczowy trzon i dłuższy, czerwony wierzchołek pokryty gleba. Sromotnik bezwstydny (Phallus impudicus) jest większy, ma wyraźny biały kapelusz w kształcie dzwonka z siateczkowatą powierzchnią i bardzo silny, odrażający zapach. Młode „jaja” można pomylić z jajami innych sromotnikowatych lub z młodymi purchawkami, ale po przekrojeniu widać galaretowatą warstwę i zawiązek owocnika.

Źródło zdjęcia: Northcut via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin