Dr. Fabio Mao Valletta via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek czerwonofioletowy

Russula sardonia

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Gołąbek czerwonofioletowy (Russula sardonia) to średniej wielkości gołąbek o mięsistym owocniku. Kapelusz o średnicy zwykle 5–12 cm jest w młodości półkulisty lub wypukły, później płaski, ze środkiem lekko wklęsłym. Brzeg długo pozostaje podwinięty i gładki, dopiero u starszych okazów bywa nieco prążkowany. Skórka jest sucha, matowa lub lekko błyszcząca, gładka, w stanie wilgotnym trochę lepka, łatwo daje się zdjąć do połowy kapelusza. Barwa jest bardzo zmienna: od purpurowofioletowej, winnoczerwonej, fioletowobrązowej po oliwkowozielonawą lub brudnobrązowawą, często z ciemniejszym środkiem i plamami o różnych odcieniach. Blaszki są gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające ząbkiem, w młodości kremowe do wyraźnie cytrynowożółtych, później bardziej ochrowe. Wysyp zarodników jest jasnożółty do ochrowego. Trzon jest walcowaty lub lekko maczugowaty, pełny, twardy, o barwie fioletowej, lilioworóżowej lub purpurowawej, często z białawymi przebarwieniami. Przy podstawie jest zwykle jaśniejszy, a nasada bywa żółtawa. Miąższ jest biały, zwarty, twardy, o bardzo ostrym smaku. Gatunek wyróżnia fioletowy trzon w połączeniu z żółtymi blaszkami oraz piekący smak. Nazwa sardonia nawiązuje do sardońskiego uśmiechu, czyli grymasu, który wywołuje piekący smak grzyba. Nazwa ta pochodzi od starożytnej rośliny z Sardynii, po której spożyciu twarz wykrzywiała się w grymasie. Gatunek jest w Polsce związany głównie z borami sosnowymi i uchodzi za typowy gołąbek sosnowy, często spotykany na terenach o ubogiej, kwaśnej glebie.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaFioletowyCzerwonyBrązowyZielony

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Żółty
Średnica kapelusza: 5–12 cm
Wysokość trzonu: 4–10 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu nie zmienia wyraźnie barwy i pozostaje biały, a pod skórką kapelusza i w trzonie bywa jedynie lekko fioletowawy lub szarawy.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach iglastych, głównie w borach sosnowych i w lasach mieszanych z sosną, na ubogich, kwaśnych, piaszczystych glebach. Tworzy mikoryzę przede wszystkim z sosną zwyczajną, rzadziej z innymi drzewami iglastymi. Występuje od niżu po niższe partie gór, często na skrajach lasów i przy leśnych drogach. Owocniki pojawiają się od lata do jesieni, zwykle od lipca do października, po okresach z opadami.

⚠ Uwaga na pomyłki

Russula drimeia Russula emetica Gołąbek zielonawofioletowy Russula queletii Gołąbek krwisty

Można go pomylić z innymi gołąbkami o fioletowych lub czerwonawych kapeluszach, na przykład z gołąbkiem wymiotnym (Russula emetica), który ma białe blaszki i biały trzon, oraz z gołąbkiem krwistoczerwonym (Russula sanguinea), który ma białawe do kremowych blaszki i czerwony trzon. Inne podobne gatunki to gołąbek wysmukły (Russula cyanoxantha) z białymi, elastycznymi blaszkami oraz gołąbek jadalny (Russula vesca), który ma łagodny smak. Najpewniejszą cechą rozpoznawczą R. sardonia są żółte blaszki, fioletowy trzon i bardzo ostry smak, ale próbowanie smaku nie jest zalecane bez doświadczenia.

Źródło zdjęcia: Dr. Fabio Mao Valletta via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin