Carminda Santos via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek zielonawofioletowy

Russula cyanoxantha

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Gołąbek zielonawofioletowy to jeden z największych i najbardziej zmiennych barwnie gołąbków. Kapelusz osiąga zwykle 5–15 cm średnicy, u młodych owocników jest półkulisty, potem wypukły, w końcu płaski lub lekko wklęśnięty pośrodku, z brzegiem gładkim lub tylko słabo prążkowanym u starych okazów. Skórka jest gładka, matowa lub lekko błyszcząca, w stanie wilgotnym nieco lepka, a barwa bardzo zmienna: od fioletowej, liliowej, szaroróżowej, szarozielonej, oliwkowej aż po zielonawą, często kilka barw występuje jednocześnie, przeplatając się plamami i promieniście. Skórka zdziera się z kapelusza zwykle do połowy jego promienia. Hymenofor stanowią gęste blaszki, białe do kremowych, wąsko przyrośnięte lub prawie wolne, w odróżnieniu od większości gołąbków miękkie, elastyczne, tłustawe w dotyku, giętkie i nie kruszące się – nie łamią się przy naciśnięciu, a ich krawędzie są nieraz widełkowato rozwidlone przy trzonie. Jest to najlepsza cecha rozpoznawcza gatunku, niemal pewna w terenie. Trzon jest cylindryczny lub nieco maczugowaty, biały, gładki lub delikatnie pomarszczony, pełny, z wiekiem gąbczasty, czasem z różowawym odcieniem. Miąższ biały, jędrny, u starych okazów miękki, o łagodnym smaku. Odcisk zarodników biały. Pod względem reakcji chemicznych trzon z siarczanem żelaza reaguje słabo różowawo. Nazwa gatunkowa cyanoxantha pochodzi od greckich słów kyanos (niebieski) i xanthos (żółty/zielonkawy), co nawiązuje do mieszaniny barw kapelusza. W Polsce gatunek zwany bywa także gołąbkiem „skórzastym” lub „kolorowym”. Dzięki giętkim blaszkom bywa nazywany „gołąbkiem o tłustych blaszkach”. Gatunek jest pospolity w całym kraju i zwykle występuje licznie. Istnieje forma o całkowicie zielonej barwie kapelusza (f. peltereaui), którą łatwo pomylić z innymi zielonymi gołąbkami.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaFioletowyZielonySzaryNiebieskiRóżowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 4–10 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglastyParki/ogrody

Gatunek mikoryzowy, pospolity w lasach liściastych i mieszanych, najczęściej pod bukami, dębami, grabami i brzozami, rzadziej pod świerkami i sosnami. Rośnie na glebach żyznych, średnio wilgotnych, od nizin po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, najobficiej w ciepłe i wilgotne lata po deszczach. Spotykany także w parkach i na obrzeżach lasów.

⚠ Uwaga na pomyłki

muchomor sromotnikowy Russula olivacea Russula atropurpurea Gołąbek zielonawy Gołąbek zmiennobarwny Gołąbek oliwkowozielony

Można go pomylić z innymi gołąbkami o zielonkawych lub fioletowych kapeluszach. Zielonawe formy bywają mylone z muchomorem zielonawym (Amanita phalloides) – śmiertelnie trującym; ten ma jednak pierścień, bulwiastą nasadę z pochwą i blaszki nie są kruche ani tłuste. Zawsze należy sprawdzić podstawę trzonu (wykopać cały owocnik). Od gołąbka zielonawego (Russula virescens) odróżnia go gładka, nie spękana skórka kapelusza i giętkie, tłuste blaszki. Od innych gołąbków (np. Russula fragilis, R. olivacea, R. atropurpurea, R. violacea) różni się elastycznymi, niełamliwymi blaszkami i łagodnym smakiem; ostre i piekące gołąbki mają kruche blaszki.

Źródło zdjęcia: Carminda Santos via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin