Derek Duplessis via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

pieczarka płaska

Agaricus placomyces

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Agaricus

Pieczarka płaska ma kapelusz o średnicy zwykle 5–12 cm, w młodości jajowaty lub dzwonkowaty, z wiekiem rozpostarty, wyraźnie spłaszczony (stąd nazwa gatunkowa „placomyces”, od gr. plax – płaska płyta i mykes – grzyb). Powierzchnia jest biaława lub kremowa, pokryta szarobrązowymi, ciemnymi, drobnymi łuseczkami, które są zagęszczone w środku i tworzą tam ciemną, brunatną lub prawie czarniawą plamę; ku brzegowi łuseczki są rzadsze i drobniejsze, a tło jaśniejsze. Pod naciskiem lub po potarciu powierzchnia żółknie. Blaszki są wolne, gęste, w młodych owocnikach bladoszare lub różowawe, później szarobrązowe, a w końcu czekoladowobrązowe do purpurowobrązowych, wyrasta z nich zarodnikowy odcisk o tej samej barwie. Młode owocniki są osłonięte białą osłoną częściową. Trzon ma 6–12 cm wysokości, jest walcowaty, w nasadzie wyraźnie bulwiasto zgrubiały, białawy, gładki lub nieco włóknisty, z czasem lekko brązowiejący. Na trzonie znajduje się biały, cienki, zwisający pierścień, w dolnej części często podwójny, o spodzie nieco kołeczkowatym; z wiekiem bywa zwiotczały. Miąższ jest biały, cienki, miękki, a u podstawy trzonu szybko żółknie. Najważniejszą cechą rozpoznawczą jest intensywny, fenolowy zapach (tusz, karbol, jod, atrament), który zwłaszcza po ugotowaniu lub pocięciu jest bardzo wyraźny. Gatunek należy do sekcji Xanthodermatei, czyli pieczarek żółknących i pachnących fenolem, które są trujące dla wielu osób, wywołując objawy żołądkowo-jelitowe. Od pieczarek jadalnych odróżnia go przede wszystkim zapach, intensywne żółknięcie u nasady trzonu oraz ciemna, łuskowata plama na kapeluszu. Jest to częsty gatunek, wyrastający pojedynczo lub w grupach, często na ściółce liściastej i iglastej, a w Polsce spotykany od lata do jesieni.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałySzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Purpurowobrązowy
Średnica kapelusza: 5–12 cm
Wysokość trzonu: 6–12 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ w kapeluszu zmienia barwę słabo, natomiast u podstawy trzonu po przekrojeniu lub uszkodzeniu szybko żółknie, a po pewnym czasie brunatnieje; tak samo żółknie powierzchnia kapelusza po potarciu.
Zapach i smak

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglastyParki/ogrodySkraj lasu / polana

⚠ Uwaga na pomyłki

Pieczarka szarołuskowa Pieczarka Karbolowa Agaricus campestris Agaricus silvicola

Można go pomylić z jadalnymi pieczarkami, np. pieczarką leśną (Agaricus silvaticus) i pieczarką polną (Agaricus campestris), a także z innymi gatunkami z sekcji Xanthodermatei. Od pieczarki karbolowej (Agaricus xanthodermus) różni się brunatną, ciemniejszą plamą na kapeluszu, bardziej spłaszczonym kapeluszem i szarym odcieniem; karbolowa jest bardziej biała, z jaśniejszym, często kanciastym kapeluszem. Od jadalnych pieczarek odróżnia go fenolowy zapach, szybkie żółknięcie u podstawy trzonu i szare, a nie różowe, blaszki w młodych owocnikach. Jadalne pieczarki pachną przyjemnie, anyżowo lub migdałowo, a ich miąższ nie żółknie intensywnie w nasadzie.

Źródło zdjęcia: Derek Duplessis via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin