dorian via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Pieczarka Karbolowa

Agaricus xanthodermus

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Agaricus

Pieczarka karbolowa tworzy średnie do dużych owocniki o kapeluszu 5–15 cm średnicy, w młodości półkulistym, jajowatym lub wręcz kwadratowo-prostokątnym w zarysie bocznym (z płaskim, jakby ściętym wierzchołkiem), z wiekiem rozpościerającym się dzwonkowato do wypukło-płaskiego. Powierzchnia jest sucha, gładka lub delikatnie włókienkowata, biała do szarawo-białej, często z szarobrązowym lub szarym odcieniem, zwłaszcza na środku, a często także z drobnymi łuseczkami w centrum. Po dotknięciu lub nacisku, szczególnie na brzegu kapelusza, szybko żółknie. Blaszki są wolne, gęste, początkowo białawe, potem różowawe, a w końcu ciemnobrązowe do czekoladowobrązowych z odcieniem fioletowym, bez żółknięcia. Wysyp zarodników jest purpurowobrązowy. Trzon ma 6–15 cm wysokości, jest cylindryczny, białawy, gładki, u podstawy wyraźnie bulwiasto zgrubiały. Posiada duży, zwisający, białawy pierścień, dwuwarstwowy, od spodu z kołowatymi, kłaczkowatymi łuskami (przypominającymi zębate koło); jest błoniasty i dość gruby. Miąższ jest biały, w podstawie trzonu i w bulwie po przecięciu bardzo szybko żółknie na intensywnie chromowo-żółty kolor, co jest cechą kluczową. Równie charakterystyczny jest nieprzyjemny zapach fenolu (karbolu, atramentu, szpitalny), który wyraźnie nasila się podczas gotowania lub smażenia i jest głównym powodem nietolerancji u wielu osób. Gatunek jest szeroko rozpowszechniony i nierzadki, często wyrasta w grupach, w kręgach lub rzędach. Nazwa xanthodermus pochodzi z greki (xanthos – żółty, derma – skóra) i odnosi się do żółknącej skórki owocnika. Pieczarka karbolowa jest jednym z najczęstszych powodów zatruć pokarmowych przypisywanych pieczarkom, gdyż jest mylona z jadalnymi gatunkami, zwłaszcza z pieczarką łąkową i polną. Wywołuje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, choć reakcja bywa osobniczo zróżnicowana.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałySzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Purpurowobrązowy
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ w podstawie trzonu po przecięciu szybko (w ciągu kilkunastu sekund) żółknie intensywnie na chromowo-żółty, a następnie z czasem ciemnieje do brązowawego; podobnie żółknie powierzchnia kapelusza i trzonu po potarciu, a w kapeluszu żółknięcie jest słabsze.
Zapach i smak

Siedlisko

Parki/ogrodyŁąka/pastwiskoSkraj lasu / polanaLas liściastyLas mieszany

⚠ Uwaga na pomyłki

Pieczarka szarołuskowa Agaricus campestris Pieczarka biaława Agaricus silvicola Muchomor jadowity Pieczarka miejska

Najczęściej mylona z jadalnymi pieczarkami: pieczarką łąkową (Agaricus campestris) i pieczarką polną (Agaricus arvensis) oraz pieczarką miejską (Agaricus bitorquis). Odróżnia ją intensywne żółknięcie podstawy trzonu po przecięciu (chromowo-żółte), fenolowy zapach (szczególnie po ugotowaniu) oraz szarawy, często kwadratowy w zarysie kapelusz. U pieczarki polnej zapach jest anyżkowo-migdałowy, a żółknięcie słabsze. U pieczarki łąkowej miąższ różowieje i ma przyjemny zapach. Uwaga także na śmiertelnie trujące białe muchomory (Amanita virosa, Amanita verna, Amanita phalloides var. alba), które mają białe blaszki, pochwę u podstawy i białe zarodniki, a nie czekoladowobrązowe blaszki u dojrzałych owocników. Podobna jest również pieczarka żółtawa Agaricus xanthodermus var. lepiotoides oraz trując

Źródło zdjęcia: dorian via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin