Maciej Boenisch via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gnojanka żółtawa

Bolbitius titubans

Dawniej: Bolbitius vitellinus

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: maj–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Bolbitiaceae › Bolbitius

Gnojanka żółtawa tworzy bardzo delikatne, krótkotrwałe owocniki. Młody kapelusz jest jajowaty lub dzwonkowaty, z czasem staje się stożkowato-dzwonkowaty, a na koniec rozpostarty i często pofałdowany. Ma zwykle 2–6 cm średnicy. Powierzchnia jest śluzowata lub lepka, w wilgotnej pogodzie błyszcząca, a brzeg wyraźnie prążkowany w stronę środka. Młode kapelusze są intensywnie żółte, jaskrawo cytrynowożółte, czasem z oliwkowym odcieniem. Z wiekiem środek blednie do kremowego, płowego lub szarawego, a pozostaje żółty tylko na szczycie. Starsze owocniki bywają prawie białawe i półprzezroczyste. Blaszki są gęste, wolne lub wąsko przyrośnięte, cienkie i początkowo bladożółtawe. Później brązowieją i ciemnieją do rdzawobrązowych od dojrzewających zarodników. Zarodniki są brązowe do rdzawobrązowych, a ich wysyp ma tę samą barwę. Trzon jest długi, cienki i kruchy, cylindryczny, biały lub żółtawy, pokryty drobnymi włókienkami lub delikatnie oprószony. U nasady jest lekko zgrubiały. Nie ma pierścienia ani pochwy. Miąższ jest cienki i wodnisty. Cały owocnik więdnie zwykle w ciągu jednego dnia, rozpływa się lub zapada. Gatunek rozpoznaje się po jaskrawożółtym, lepkim kapeluszu, prążkowanym brzegu, rdzawobrązowych blaszkach i kruchym białym trzonie. Nazwa rodzajowa Bolbitius pochodzi z greki i wiąże się z łajnem krowim (bolbiton), na którym rosną gatunki tego rodzaju. Epitet titubans znaczy „chwiejący się”, co nawiązuje do kruchego, słabego trzonu. Dawniej gatunek często opisywano jako B. vitellinus lub B. variicolor. W obrębie gatunku opisywano odmiany barwne. Do potwierdzenia gatunku zaleca się badanie mikroskopowe: zarodniki są gładkie, elipsoidalne, z porem rostkowym.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyKremowySzary

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest bardzo cienki i delikatny, po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy.
Zapach i smak: Zapach słaby, nieokreślony, lekko grzybowy lub trawiasty; smak łagodny i niecharakterystyczny, nie ma znaczenia diagnostycznego.

Siedlisko

Łąka/pastwiskoParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie na nawożonych trawnikach, łąkach, pastwiskach, przydrożach, w ogrodach, parkach i na skrajach lasów. Występuje na gnoju, końskim lub krowim łajnie, na zbutwiałej słomie, kompoście i w próchnicznej glebie bogatej w azot. Pojawia się pojedynczo lub w małych grupach, od późnej wiosny do jesieni, zwłaszcza po deszczu w ciepłej i wilgotnej pogodzie. Jest pospolity na nizinach i w niższych położeniach.

⚠ Uwaga na pomyłki

Bolbitius reticulatus Stożkówka miękka Conocybe tenera Conocybe rugosa

Można go pomylić z innymi gnojankami i drobnymi grzybami o żółtym kapeluszu. Bolbitius reticulatus ma kapelusz z siateczkowatym użyłkowaniem, fioletowawo-szarawy lub brązowawy, zwykle rośnie na drewnie. Bolbitius titubans jest jaskrawożółty i gładki. Z kolei gatunki z rodzajów Conocybe i Pholiotina mają stożkowaty, suchy, higrofaniczny kapelusz i brak śluzowatej powierzchni. Pholiotina i Conocybe (np. C. apala) bywają trujące lub zawierają niebezpieczne substancje (Pholiotina rugosa może zawierać amatoksyny), dlatego żółtawych, rdzawozarodnikowych grzybów nie należy zbierać do spożycia.

Źródło zdjęcia: Maciej Boenisch via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.