Marianne Moe via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Czubajeczka czarnołuskowa

Lepiota felina

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Lepiota

Czubajeczka czarnołuskowa to niewielki grzyb o kapeluszu średnicy zwykle 2–5 cm, u młodych owocników dzwonkowatym lub stożkowato-jajowatym, z wiekiem rozpościerającym się do płaskiego, z wyraźnym, tępym garbkiem pośrodku. Powierzchnia kapelusza jest kremowa, jasnobrązowa lub różowawobrązowa, pokryta drobnymi, czarnobrązowymi lub niemal czarnymi łuskami. Łuski są najgęstsze na garbku, który wydaje się przez to ciemny, a ku brzegowi rozpraszają się w koncentryczne pierścienie na jaśniejszym tle. Brzeg kapelusza bywa strzępiasty od resztek osłony. Plaski blaszkowaty hymenofor składa się z licznych, białych lub kremowych blaszek, wolnych i niezrośniętych z trzonem, dość gęstych. Wysyp zarodników jest biały. Trzon jest smukły, cylindryczny, wysokości około 3–7 cm, często lekko rozszerzony ku podstawie, w górnej części jasny, poniżej pierścienia pokryty brązowawymi lub czarniawymi łuseczkami i włókienkami, które układają się w strefy. Pierścień jest nietrwały, włóknisty, często ciemno obrzeżony lub ciemno kłaczkowaty. Miąższ jest cienki, biały lub kremowy i nie zmienia barwy. Gatunek wyróżnia się czarniawymi łuskami na kapeluszu, szczególnie ciemnym garbkiem, oraz ciemno obrzeżonym pierścieniem. Należy do niewielkich czubajeczek, wśród których występują gatunki trujące, w tym śmiertelnie, dlatego nie wolno ich zbierać do spożycia. Nazwa felina (łac. felinus, kocI) odnosi się zapewne do barwy lub ubarwienia podobnego do sierści kota. Gatunek jest dość rzadki i bywa przeoczany ze względu na niewielkie rozmiary.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyCzarnyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 2–5 cm
Wysokość trzonu: 3–7 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy, pozostaje biały lub kremowy.
Zapach i smak: Zapach słaby, nieco owocowy lub grzybowy, przy większych okazach bywa lekko nieprzyjemny, przypominający gumę lub kosmetyki; smaku nie należy sprawdzać, bo gatunek jest uznawany za trujący.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, zwłaszcza pod świerkami i sosnami, a także na skrajach lasów, na ściółce i próchnicznej glebie. Preferuje gleby kwaśne do obojętnych, umiarkowanie wilgotne. Owocniki pojawiają się od końca lata do jesieni (sierpień–październik), pojedynczo lub w małych grupach. W Polsce jest gatunkiem rzadkim i rozproszonym.

⚠ Uwaga na pomyłki

Lepiota brunneoincarnata Lepiota castanea Czubajeczka cuchnąca Czubajeczka tarczowata Czubajeczka różowawa

Można ją pomylić z innymi drobnymi czubajeczkami, szczególnie z czubajeczką spiczastą i czubajeczką ostrołuskowatą (Lepiota clypeolaria), czubajeczką karbowaną (Lepiota cristata) oraz z innymi drobnymi, ciemno łuskowatymi gatunkami z rodzaju Lepiota. Szczególnie niebezpieczna jest Lepiota brunneoincarnata, śmiertelnie trująca, o różowobrązowych łuskach, oraz inne małe czubajeczki zawierające amatoksyny. Czubajeczka karbowana ma czerwonawobrązowy garbek i nieprzyjemny zapach, a L. clypeolaria jest jaśniejsza, z wełnistym trzonem. Wszystkie drobne czubajeczki należy traktować jako niejadalne.

Źródło zdjęcia: Marianne Moe via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin