Adam Boring via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Czubajeczka cuchnąca

Lepiota cristata

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Lepiota

Kapelusz u młodych owocników jest dzwonkowaty lub stożkowato-jajowaty, później rozpościera się do płasko dzwonkowatego z niewielkim, wyraźnym brodawkowatym garbkiem pośrodku. Osiąga zwykle 1–5 cm średnicy. Powierzchnia jest biała lub kremowa, pokryta drobnymi, koncentrycznie ułożonymi czerwonobrązowymi, ceglastymi do rdzawobrązowych łuseczkami, które na szczycie zlewają się w ciemniejszą, jednolitą plamę (tzw. dysk). Ku brzegowi łuseczki są rzadsze, a pomiędzy nimi prześwituje białe tło. Brzeg kapelusza bywa strzępiasty i pokryty resztkami łusek. Blaszki są gęste, wolne (niezrośnięte z trzonem), białe do kremowych, z gładkim lub drobno strzępiastym ostrzem. Wysyp zarodników jest biały. Trzon jest cienki, cylindryczny, wąski, wydrążony, długości 2–6 cm i grubości 2–5 mm, jasny kremowy do bladobrązowawego, ku podstawie czasem lekko ciemniejący i nieco rdzawy. Jest gładki lub delikatnie jedwabisto-włóknisty. Pierścień jest nietrwały, zanika bardzo wcześnie lub jest widoczny tylko jako delikatna strefa pierścieniowata. Miąższ jest cienki, biały, kruchy, o silnym, nieprzyjemnym zapachu. Najlepszą cechą rozpoznawczą jest połączenie drobnych rozmiarów, białego kapelusza z czerwonobrązowymi łuseczkami, wolnych blaszek, białego wysypu zarodników oraz wyraźnego, gumowo-kapuścianego zapachu. Mikroskopowo ma charakterystyczne ostrogowate zarodniki o kształcie przypominającym ostrogę (zarodniki z ostrogą w widoku bocznym) i jest dekstrynoidalne. Epitet gatunkowy cristata pochodzi od łaciny i oznacza „czubaty, grzebieniasty”, co nawiązuje do łuseczek tworzących na kapeluszu rodzaj grzebienia lub czubka. Polska nazwa „cuchnąca” wskazuje na charakterystyczny zapach. Z rodzaju czubajeczek niektóre gatunki są groźnie trujące, dlatego żaden drobny gatunek tego rodzaju nie powinien być zbierany do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 1–5 cm
Wysokość trzonu: 2–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy, pozostaje biały do kremowego.
Zapach i smak: Zapach jest nieprzyjemny, intensywny i charakterystyczny – przypomina zgniłą gumę, zepsutą kapustę lub gaz świetlny (często opisywany jako zapach gnijącego drewna i gumy); smaku nie należy sprawdzać.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaParki/ogrodyŁąka/pastwisko

⚠ Uwaga na pomyłki

Lepiota brunneoincarnata Lepiota helveola Lepiota castanea Czubajeczka czarnołuskowa Czubajeczka tarczowata Czubajeczka różowawa

Można ją pomylić z innymi drobnymi czubajeczkami, w tym śmiertelnie trującymi gatunkami z grupy Lepiota brunneoincarnata, Lepiota helveola i Lepiota subincarnata, które mają różowawo-brązowe łuski i zawierają amatoksyny. Czubajeczka cuchnąca wyróżnia się wyraźnie nieprzyjemnym, gumowo-kapuścianym zapachem, czerwonobrązowym (nie różowawym) odcieniem łusek na białym tle oraz zarodnikami z ostrogą. Podobna jest też Lepiota castanea (kasztanowata), która ma bardziej brązowo-rdzawy kapelusz i mniej wyraźny zapach, oraz Lepiota cristata var. pallida i Lepiota felina (z ciemniejszymi, czarniawymi łuskami). Wszystkie drobne czubajeczki traktować należy jako niejadalne i potencjalnie śmiertelnie trujące.

Źródło zdjęcia: Adam Boring via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin