Rolf Harald Dahl via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Purchawka jeżowata

Lycoperdon echinatum

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Lycoperdon (purchawka)

Owocnik jest kulisty lub nieco spłaszczony, ma zwykle 2–6 cm średnicy i wysokości. U nasady zwęża się w krótki, słabo wykształcony trzon rzekomy, a niekiedy jest niemal siedzący. Cała powierzchnia jest gęsto pokryta długimi (do ok. 3–5 mm), twardymi, stożkowatymi kolcami. Kolce są ciemnobrązowe, a ich wierzchołki często zrastają się w drobne pęczki, co daje charakterystyczny „jeżowaty” wygląd. Pod kolcami młody owocnik jest białawy lub kremowy. Gdy kolce odpadają, zostaje na osłonie siateczkowaty, wielokątny wzorek, a u starszych okazów gładka, brązowawa powierzchnia. Wnętrze (gleba) początkowo jest białe, jędrne i miękkie, jak u innych purchawek. W miarę dojrzewania ciemnieje do oliwkowobrązowej, a potem purpurowobrązowej i zamienia się w pylącą masę zarodników z kapilicjum. Na szczycie owocnika tworzy się nieregularny por, przez który zarodniki są wyrzucane, gdy kropla deszczu lub dotyk uciska osłonę. U podstawy jest sterylna, gąbczasta część (subgleba) z drobnymi komórkami, ograniczona od właściwej gleby. Zarodniki są kuliste, kolczasto brodawkowate, purpurowobrązowe. Od innych purchawek najłatwiej odróżnić ją po dużych, ciemnych, zrastających się kolcach i po zamieszkiwaniu lasów liściastych, zwłaszcza bukowych na podłożu wapiennym. Nazwa „echinatum” pochodzi od łacińskiego echinus, czyli jeż, i nawiązuje do kolczastej powierzchni. W Polsce jest gatunkiem rzadkim i lokalnym, spotykanym głównie w cieplejszych, żyznych buczynach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Purpurowobrązowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Młoda, biała i zwarta gleba nie zmienia barwy po przekrojeniu; z wiekiem sama przebarwia się przez żółtawą i oliwkową na ciemną purpurowobrązową, a na końcu zamienia się w pylącą masę zarodników.
Zapach i smak: Młode owocniki pachną słabo, przyjemnie grzybowo, a starsze z brunatną glebą mają wyraźniejszy, słodkawy i mało apetyczny zapach; smak łagodny i nie jest istotną cechą rozpoznawczą.
Podłoże: Gleba, Ściółka
Sposób odżywiania

Siedlisko

Las liściastyGleba wapiennaSkraj lasu / polanaParki/ogrody

Rośnie na ziemi i w grubej ściółce w żyznych lasach liściastych, najczęściej w buczynach i grądach, a także na skrajach lasów i w starych parkach. Preferuje gleby zasobne w wapń, próchniczne i umiarkowanie wilgotne, głównie na niżu i pogórzu. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w niewielkich grupach od końca lata do późnej jesieni (sierpień–listopad), zwłaszcza po okresach deszczowych.

⚠ Uwaga na pomyłki

Purchawka chropowata Lycoperdon pyriforme muchomor sromotnikowy Purchawka brunatna

Można ją pomylić z innymi kolczastymi purchawkami, np. z purchawką chropowatą (Lycoperdon perlatum) i purchawką gruszkowatą (Lycoperdon pyriforme). Purchawka chropowata ma drobne, łatwo odpadające, białawe brodawki, a nie długie, brązowe kolce. Purchawka gruszkowata rośnie na drewnie i ma niemal gładką powierzchnię. Młode owocniki purchawek można pomylić z jajami muchomorów, w tym śmiertelnie trujących. Dlatego zawsze trzeba przeciąć owocnik wzdłuż: u purchawki wnętrze jest jednolicie białe, bez zarysu kapelusza, blaszek i trzonu.

Źródło zdjęcia: Rolf Harald Dahl via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin