Nathan Cobbett via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Twardzioszek obrożowy

Marasmius rotula

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Marasmiaceae (twardzioszkowate) › Marasmius

Twardzioszek obrożowy to drobny, delikatny grzybek o charakterystycznym, parasolowatym kapeluszu o średnicy zwykle 0,5–2,5 cm. W młodości kapelusz jest półkulisty lub dzwonkowaty, później rozpościera się płasko, a na jego środku powstaje wyraźne, drobne zagłębienie (pępek). Powierzchnia jest sucha, matowa, głęboko promieniście bruzdowana lub pofałdowana, przypomina plisowany parasolik. Barwa jest biaława, kremowa lub różowawobrązowa, najciemniejsza w centrum – tam zwykle występuje ciemnobrązowe, czerwonawobrązowe pole wokół zagłębienia. Miąższ jest bardzo cienki, błoniasty i elastyczny. Blaszki są nieliczne, szeroko rozstawione, białawe do kremowych, grube i sztywne. Nie dochodzą do trzonu bezpośrednio, lecz przyrastają do wolnego pierścieniowatego kołnierzyka (obrożki, collarium), który otacza szczyt trzonu. To najbardziej charakterystyczna cecha gatunku i źródło jego polskiej nazwy. Trzon jest cienki, nitkowaty, długi (2–6 cm), sztywny, rogowaty, lśniący, w górnej części jasny, ku podstawie czarny lub ciemnobrązowy, nagi i pusty w środku. Zarodniki są białe, gładkie, elipsoidalne. Gatunek bywa mylony z innymi drobnymi twardzioszkami, jednak połączenie bruzdowanego kapelusza, rzadkich blaszek przyrośniętych do obrożki i czarnego, nitkowatego trzonu jest bardzo charakterystyczne. Nazwa rodzajowa Marasmius pochodzi od greckiego „marasmos” – więdnięcie, usychanie, co nawiązuje do zdolności owocników do wysychania i ponownego ożywania po zawilgoceniu. Epitet „rotula” oznacza „kółeczko” i odnosi się do obrożki. Owocniki pojawiają się często masowo i dobrze nadają się do nauki rozpoznawania drobnych grzybów rozkładających szczątki roślinne.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 0.5–2.5 cm
Wysokość trzonu: 2–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest cienki, skórzasty i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy.
Zapach i smak: Zapach niewyraźny, słabo grzybowy lub zupełnie nieznaczący; smak łagodny, ale owocniki są zbyt drobne i skórzaste, by miały znaczenie kulinarne.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglastyMartwe drewno/pniaki

Rośnie w lasach liściastych, mieszanych i iglastych, najczęściej w wilgotnych, cienistych miejscach, gdzie jest dużo martwego drewna. Występuje gromadnie, często na gałązkach, kawałkach butwiejącego drewna, pniakach, korzeniach i grubej ściółce, zwłaszcza liści drzew liściastych (np. buka, dębu, olszy). Owocniki pojawiają się od lata do późnej jesieni (czerwiec–listopad), szczególnie po okresach deszczowych. Jest pospolity na niżu i w niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Marasmius bulliardii twardzioszek kapilarny Marasmius wynneae Twardzioszek czosnkowy

Można go pomylić z innymi drobnymi twardzioszkami, np. z twardzioszkiem włosowatym (Marasmius capillaris), twardzioszkiem czosnkowym (Mycetinis alliaceus) lub Marasmius bulliardii. Marasmius bulliardii ma mniejszy, gładki kapelusz z drobnym brodawkowatym środkiem i blaszki przyrośnięte bezpośrednio do trzonu, bez obrożki. Twardzioszek czosnkowy pachnie czosnkiem i ma owłosiony trzon. Marasmius capillaris rośnie na liściach dębu i buka, a jego blaszki nie tworzą obrożki. Marasmius rotula jest wyróżniony obecnością obrożki i czarnym, nagim trzonem; nie ma groźnych trujących sobowtórów.

Źródło zdjęcia: Nathan Cobbett via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin