Heiko Weber via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Twardzioszek czosnkowy

Mycetinis alliaceus

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Omphalotaceae (kielichowcowate) › Mycetinis

Kapelusz ma 1–4 cm średnicy. W młodości jest dzwonkowaty lub półkulisty, potem wypukły do rozpostartego, często z niewielkim garbkiem pośrodku. Powierzchnia jest sucha, matowa, w młodości lekko oprószona lub delikatnie omszona, z wiekiem prawie gładka, często promieniście pomarszczona lub bruzdowana. Barwa jest szarobrązowa, płowa, oliwkowobrązowa lub kremowo-brązowawa, zwykle ciemniejsza na środku, a brzeg bywa jaśniejszy. Kapelusz jest cienkomiąższowy, sprężysty i pozostaje elastyczny nawet po przeschnięciu. Hymenofor tworzą białe lub kremowobiałe blaszki, rzadkie do dość rzadkich, wąsko przyrośnięte lub prawie wolne, często dochodzące do ciągłego kołnierzyka wokół trzonu. Zarodniki są białe. Trzon jest długi, cienki, sztywny i smukły, zwykle prosty, o długości 5–15 cm i grubości 1–3 mm. Jest ciemnobrązowy do prawie czarnego, co wynika z gęstego, aksamitnego lub filcowatego owłosienia, najlepiej widocznego w dolnej części. U góry bywa jaśniejszy i gładszy. Trzon wnika głęboko w podłoże i tworzy długie, korzeniaste przedłużenie (pseudoryzę), którym grzyb przytwierdza się do zagrzebanych w ściółce gałązek, owocni bukowych i innych resztek drewna. Trzon jest elastyczny, chrząstkowaty, wewnątrz pusty. Główną cechą rozpoznawczą jest mocny zapach czosnku, połączony z czarnobrązowym, aksamitnym, głęboko zakorzenionym trzonem i drobnym kapeluszem rosnącym w buczynach. Podobny Mycetinis scorodonius ma trzon gładki, błyszczący i czerwonobrązowy. Nazwa rodzajowa Mycetinis wywodzi się od greckiego mykes (grzyb), a epitet alliaceus od łacińskiego allium (czosnek). Grzyb bywa suszony i używany jako przyprawa zastępująca czosnek, ponieważ po wysuszeniu aromat pozostaje wyraźny.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowySzaryKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 1–4 cm
Wysokość trzonu: 5–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest cienki, białawy do jasnobrązowawego i po przekrojeniu ani uszkodzeniu nie zmienia barwy.
Zapach i smak: Zapach jest bardzo intensywny, wyraźnie czosnkowy, wyczuwalny już z daleko i utrzymujący się długo także u wysuszonych owocników; smak łagodny do lekko czosnkowego, ale miąższ jest cienki i bardzo twardy.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyGleba wapienna

Rośnie głównie w żyznych lasach liściastych, zwłaszcza w buczynach i lasach mieszanych z bukiem. Preferuje gleby wapienne, próchniczne i umiarkowanie wilgotne, często na pogórzu i w niższych partiach gór. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w małych grupach z zagrzebanych w ściółce gałązek, owocni, kupułek i innych resztek drewna bukowego. Owocnikuje od czerwca do października, zwykle po deszczach, w cienistych i wilgotnych miejscach lasu.

⚠ Uwaga na pomyłki

Twardzioszek czosnaczek Mycetinis querceus Marasmius alliaceus

Najłatwiej pomylić go z Mycetinis scorodonius, który jest zwykle mniejszy, ma jaśniejszy, czerwonobrązowy, gładki i błyszczący trzon, rośnie częściej na ściółce w suchszych lasach iglastych i na wrzosowiskach, a zapach czosnkowy ma często słabszy. Mycetinis querceus związany jest z dębem i ma słabszy zapach czosnku. Inne drobne twardzioszki lub łysaki (Marasmius, Gymnopus) nie mają tak mocnego zapachu czosnku i takiego zakorzenionego, czarnego, aksamitnego trzonu. Gatunek ten nie ma groźnych trujących sobowtórów, ale nie należy opierać się wyłącznie na zapachu.

Źródło zdjęcia: Heiko Weber via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin