Benjamin Schedl via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Twardzioszek czosnaczek

Mycetinis scorodonius

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: maj–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Omphalotaceae (kielichowcowate) › Mycetinis

Twardzioszek czosnaczek to niewielki grzyb o kapeluszu średnicy zwykle 1–3 cm, u młodych owocników półkulistym lub dzwonkowatym, później rozpostartym i płaskim, często z lekkim, słabo zaznaczonym garbkiem. Powierzchnia kapelusza jest gładka, matowa lub lekko jedwabista, w stanie wilgotnym higrofaniczna i przezroczysto prążkowana przy brzegu. Barwa jest zmienna: od rdzawobrązowej, czerwonobrązowej lub ochrowobrązowej w stanie wilgotnym, po jasnokremową, bladoochrową lub płowożółtawą po wyschnięciu, zwykle ciemniejsza na środku. Brzeg kapelusza bywa cienki i lekko falisty. Plechy blaszek są wolne lub wąsko przyrośnięte (z drobnym ząbkiem), dość rzadkie, cienkie, białawe do kremowych, z wiekiem lekko żółtawe. Trzon jest cienki, wysmukły, wysokości 3–8 cm i grubości 1–3 mm, cylindryczny, sztywny, chrząstkowaty i elastyczny, wewnątrz pusty. Jest rdzawobrązowy do czerwonobrązowego, ku podstawie ciemniejszy do prawie czarnego, w górnej części jaśniejszy, matowy i drobno oprószony, często z kosmkami w podstawie. Nie ma pierścienia ani pochwy. Miąższ jest cienki, jasny, giętki i wytrzymały, a cechą rozpoznawczą jest silny zapach czosnku, zachowujący się nawet po wysuszeniu owocnika (zwilżony po wyschnięciu ponownie wydziela zapach). Nazwa gatunkowa scorodonius pochodzi od greckiego skorodon – czosnek. Gatunek wyróżnia się od innych twardzioszków zapachem, drobnym rozmiarem i rzadkimi blaszkami. Często rośnie gromadnie, tworząc liczne grupy, a w suchej pogodzie owocniki zasychają i po deszczu odżywają. Jest szeroko rozpowszechniony w Polsce i bywa używany jako przyprawa zastępująca czosnek.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyKremowyPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 1–3 cm
Wysokość trzonu: 3–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu.
Zapach i smak: Zapach bardzo intensywny, wyraźnie czosnkowy, wyczuwalny już z daleka, a szczególnie po rozcieraniu owocnika; smak również czosnkowy, łagodny do lekko ostrego.

Siedlisko

Las iglastyLas liściastyLas mieszanySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, na skrajach lasów, w zaroślach, na ściółce, wśród opadłych liści, igieł i drobnych gałązek, na glebach próchnicznych, od suchych po umiarkowanie wilgotne. Często występuje na polanach i w widnych lasach, także na sosnowych wrzosowiskach. Owocniki pojawiają się od późnej wiosny (maj) do jesieni (październik), zwykle po opadach deszczu, w nizinach i niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Twardzioszek czosnkowy Twardzioszek przydrożny Marasmius wynnei Gymnopus androsaceus

Można go pomylić z innymi twardzioszkami, np. twardzioszkiem łąkowym (Marasmius oreades), który ma kremowo-brązowy kapelusz i rosnące na łąkach „kręgi czarownic”, ale nie pachnie czosnkiem, oraz z twardzioszkiem koszyczkowym (Marasmius wynnei) i twardzioszkiem Wynne'a, które nie mają silnego czosnkowego zapachu. Także Marasmius alliaceus (twardzioszek czosnkowy) pachnie czosnkiem, ale rośnie na bukach, ma dłuższy trzon i bardziej wyraźny zapach. Zapach czosnku jest najlepszą cechą rozpoznawczą; groźnych trujących sobowtórów o takim zapachu praktycznie brak.

Źródło zdjęcia: Benjamin Schedl via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin