| Cecha | Mleczaj rydz | Mleczaj złocisty | Mleczaj bukowy | mleczaj wątrobowy | Mleczaj siarkowy | Mleczaj kamforowy | Mleczaj rudy | Mleczaj olszowy |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Postać owocnika | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem | Kapelusz z trzonem |
| Spód kapelusza | Blaszki | Blaszki | Blaszki | Blaszki | Blaszki | Blaszki | Blaszki | Blaszki |
| Przyrośnięcie blaszek | Zbiegające | Przyrośnięte | Przyrośnięte | Przyrośnięte | Zbiegające | Przyrośnięte | Zbiegające | Zbiegające |
| Wysyp zarodników | Kremowy | Kremowy | Kremowy | Kremowy | Kremowy | Kremowy | Kremowy | Kremowy |
| Barwa kapelusza | Pomarańczowy | Pomarańczowy, Brązowy, Kremowy | Brązowy, Pomarańczowy, Różowy | Brązowy | Pomarańczowy, Brązowy | Brązowy, Pomarańczowy | Brązowy, Pomarańczowy, Czerwony | Brązowy |
| Średnica kapelusza | 4–15 cm | 4–8 cm | 3–8 cm | 2–6 cm | 2–5 cm | 2–5 cm | 3–10 cm | 1.5–4 cm |
| Wysokość trzonu | 3–7 cm | 3–7 cm | 3–7 cm | 3–7 cm | 3–7 cm | 3–6 cm | 4–10 cm | 2–5 cm |
| Pierścień | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie |
| Pochwa (bulwa) | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie |
| Mleczko | Tak | Tak | Tak | Tak | Tak | Tak | Tak | Tak |
| Zmiana barwy miąższu | Miąższ jest blady, pomarańczowawy, a po przecięciu lub uszkodzeniu powoli zielenieje, zwłaszcza na blaszkach i w okolicach uszkodzeń. Pomarańczowe mleczko nie czerwienieje szybko i jedynie powoli ciemnieje lub zielenieje. | Biały miąższ i białe mleczko po kilku minutach od uszkodzenia żółkną, co jest cechą charakterystyczną gatunku; miąższ w trzonie i blaszki również stopniowo żółkną w miejscach uszkodzeń. | Miąższ po przekrojeniu nie zmienia istotnie barwy, a białe mleczko pozostaje białe i nie przebarwia się wyraźnie, choć na chusteczce może po dłuższym czasie lekko ciemnieć. | Miąższ jest bladokremowy, a białe mleczko po kilku minutach na tkankach (np. na blaszkach lub miąższu) żółknie, natomiast sam miąższ poza tym nie zmienia wyraźnie barwy. | Miąższ po przekrojeniu nie zmienia istotnie barwy, natomiast białe mleczko po pewnym czasie żółknie (np. na białej chusteczce lub miąższu), co daje nazwę „siarkowy”. | Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu; mleczko jest białe, wodniste i również nie zmienia koloru. | Miąższ po przekrojeniu nie zmienia barwy, pozostaje białawy lub kremowo-różowawy, a białe mleczko nie zmienia koloru na powietrzu. | Miąższ po przekrojeniu nie zmienia wyraźnie barwy, a wodniste, białe mleczko nie żółknie ani nie zmienia koloru po wyschnięciu. |
| Zapach i smak | Zapach jest słaby, przyjemny, owocowy i lekko żywiczny; smak łagodny, czasem z lekką goryczką lub nutą żywiczną. | Zapach słaby, owocowy lub nieco korzenny, niewyraźny; smak mleczka jest początkowo łagodny, po chwili piekący i ostry. | Zapach słaby, owocowy lub lekko korzenny, czasem określany jako zbliżony do wanilii lub wysuszonych owoców, a smak łagodny, z czasem lekko gorzkawy lub cierpkawy. | Zapach słaby, niecharakterystyczny, lekko owocowy lub grzybowy; smak początkowo łagodny, po chwili wyraźnie gorzki i piekący. | Zapach słaby, owocowo-stęchły, lekko przypominający zapach innych drobnych mleczajów z grupy mleczaja łagodnego; smak z początku łagodny, po chwili wyraźnie lekko piekący lub gorzkawy. | Zapach silny, charakterystyczny, przypominający kamforę lub cykorię i lubczyk (w suchych owocnikach przypomina Maggi); smak łagodny lub lekko gorzkawy, ewentualnie nieco piekący. | Zapach słaby, owocowy lub lekko korzenny, niezbyt wyraźny; smak mleczka początkowo łagodny, po kilku sekundach bardzo piekący i ostry, utrzymujący się długo. | Zapach jest słaby, owocowy lub nieokreślony, niezbyt charakterystyczny; smak mleczka i miąższu jest łagodny, po chwili staje się wyraźnie gorzkawy lub piekący. |
| Podłoże | Gleba, Ściółka | Gleba, Ściółka | Gleba, Ściółka | Gleba, Ściółka, Mech | Gleba, Ściółka, Mech | Gleba, Ściółka, Mech | Gleba, Ściółka, Mech | Gleba, Mech |
| Sposób odżywiania | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) | Mikoryzowy (żyje w symbiozie z drzewem) |
| Siedlisko | Las iglasty, Las mieszany, Skraj lasu / polana | Las liściasty, Las mieszany, Skraj lasu / polana | Las liściasty, Las mieszany, Parki/ogrody | Las iglasty | Las mieszany, Las liściasty, Las iglasty, Teren podmokły | Las iglasty, Las liściasty, Las mieszany, Teren podmokły | Las iglasty, Las mieszany, Teren podmokły | Las liściasty, Teren podmokły |
| Sezon | sie–lis | sie–paź | lip–lis | sie–lis | lip–paź | lip–lis | lip–lis | sie–lis |
Najczęściej mylony z innymi rydzami. Rydz świerkowy (L. deterrimus) rośnie pod świerkiem, ma bardziej szarozielonkawy kapelusz, a jego mleczko po kilku minutach czerwienieje do barwy wina. Mleczaj krwisty (L. semisanguifluus) ma mleczko szybko zmieniające kolor na krwistoczerwony, a miąższ staje się czerwony. Mleczaj jodłowy (L. salmonicolor) rośnie pod jodłą i ma bardziej łososiowe barwy. Rydze są w większości jadalne, więc takie pomyłki nie są niebezpieczne. Gorzki, ostry mleczaj wełnianka (L. torminosus) ma białe mleczko i włochaty brzeg kapelusza, a mleczaj złocisty (L. chrysorrheus) ma białe mleczko żółknące na powietrzu i rośnie pod dębami. Oba są przy nieumiejętnym przyrządzaniu niejadalne lub powodują dolegliwości żołądkowe.
Można go pomylić z mleczajem rudym (Lactarius rufus) i mleczajem kamforowym (Lactarius camphoratus), jednak te gatunki nie mają mleczka żółknącego na powietrzu. Podobny jest też mleczaj pomarańczowy (Lactarius aurantiacus) oraz mleczaj wełnianka (Lactarius torminosus), lecz wełnianka ma biały, niezmieniający koloru sok i włochaty brzeg kapelusza. Najlepszą cechą rozpoznawczą jest szybkie żółknięcie białego mleczka i miąższu oraz związek z dębem.
Można go pomylić z innymi rudobrązowymi mleczajami o białym mleczku. Mleczaj kamforowy (Lactarius camphoratus) ma wyraźny zapach kumaryny lub kamfory, a mleczaj rudy (Lactarius rufus) ma piekące mleczko i rośnie pod sosną lub świerkiem. Mleczaj żółciowy (Lactarius rubrocinctus) i mleczaj pomarańczowobrązowy (Lactarius fulvissimus) mają odmienne zabarwienie lub smak. Najpewniejszą cechą jest łagodne mleczko i związek z bukiem.
Najłatwiej pomylić z mleczajem rudym (Lactarius rufus), który jest większy, ma pomarańczowoczerwonawobrązowy kapelusz, a jego białe mleczko nie żółknie, tylko pali bardzo ostro. Podobny jest też mleczaj ciemnobrązowy lub brązowawy (Lactarius badiosanguineus), a także inne brązowe mleczaje, jak mleczaj torfowcowy (Lactarius theiogalus) lub mleczaj kosmatkowaty (Lactarius tabidus). Ten ostatni ma mleczko żółknące na tkankach, ale jest jaśniejszy, pomarańczowobrązowy, rośnie zwykle w wilgotniejszych siedliskach i pod liściastymi drzewami. Mleczaj sutkowaty (Lactarius mammosus) ma szarobrązowy kapelusz z sutkowatym garbkiem, zapach kokosowy, a mleczko nie żółknie. Odróżnienie najlepiej opiera się na teście z mleczkiem (żółknięcie na białej tkance) i na siedlisku (bór sosnowy).
Można go pomylić z innymi drobnymi, rudobrązowymi mleczajami: Lactarius theiogalus (mleczko żółknie szybko, często już na blaszkach, i jest bardziej piekące), Lactarius subdulcis (mleczaj słodkawy, mleczko pozostaje białe, a smak łagodny), Lactarius camphoratus (silny zapach cykorii lub kumarynowy), Lactarius rufus (większy, o ostrym, piekącym smaku) i Lactarius hepaticus (mleczko białe, żółknące bardzo powoli, występuje pod sosną). Kluczowe są wielkość, smak, zapach oraz test żółknienia mleczka. Ze względu na trudności w oznaczeniu i brak wartości kulinarnej nie należy go zbierać do spożycia.
Można go pomylić z mleczajem wonnym (Lactarius subdulcis), który ma zapach słabszy, owocnik jaśniejszy i łagodnie słodkawy smak, a także z mleczajem rdzawym (Lactarius rufus) oraz mleczajem ciemnordzawym (Lactarius badiosanguineus). Mleczaj rdzawy jest większy i ma bardzo piekące mleczko. Mleczaj ciemnordzawy ma ciemniejszy, brunatnoczerwony kapelusz i słabszy zapach. Najpewniejszą cechą jest wyraźny zapach kamfory lub lubczyku.
Można go pomylić z innymi rudymi mleczajami. Mleczaj kamforowy (Lactarius camphoratus) jest mniejszy, ma wyraźny zapach kamfory/lubczyku (przy suszeniu), mleczko łagodne i brak wyraźnego garbka. Mleczaj chrząstkowaty (Lactarius rubrocinctus/ L. hepaticus) ma mleczko żółknące. Mleczaj wełnianka (Lactarius torminosus) ma owłosiony, strefowany kapelusz z brodatym brzegiem i różowawe odcienie. Mleczaj sosnowy (Lactarius deliciosus) ma pomarańczowe mleczko. Mleczaj lisi (Lactarius subdulcis) jest łagodny w smaku. Ważne jest sprawdzenie ostrego smaku mleczka (tylko jako próba bez połykania) i braku zmiany jego barwy.
Można go pomylić z innymi drobnymi mleczajami spod olszy. Mleczaj liliowy (Lactarius lilacinus) ma wyraźnie różowofioletowe zabarwienie i rośnie w podobnych miejscach. Lactarius cyathuliformis jest zwykle bardziej lejkowaty i ma różowawy lub liliowy odcień, bardziej szarawy kapelusz. Mleczaj rudy (Lactarius theiogalus) ma pomarańczowobrązowe barwy, a jego białe mleczko żółknie. Mleczaj rydzowaty (Lactarius tabidus) rośnie pod brzozami i ma mleczko żółknące na powietrzu. Mleczaj olszowy odróżnia się niezmiennym mleczkiem, oliwkowobrązową barwą i ścisłym związkiem z olszą.
⚠ Porównanie zdjęć i cech pomaga się uczyć, ale nie jest podstawą do zjedzenia grzyba — w razie wątpliwości pokaż go grzyboznawcy.
Przygotował(a): Miłosz Admin