Gąska zielonka

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon

wrz–lis

Taksonomia

Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Tricholomataceae (gąskowate) › Tricholoma

Gąska zielonka tworzy średniej wielkości, zwarte owocniki w typowym dla gąsek kształcie. Kapelusz ma zwykle 4–10 cm średnicy. Młody jest półkulisty lub dzwonkowaty, potem wypukły do płaskiego, często z szerokim, niskim garbem. Brzeg długo pozostaje lekko podwinięty, a u starszych okazów bywa falisty. Skórka jest gładka, w wilgotne dni wyraźnie lepka i śliska, a po przeschnięciu połyskliwa. Barwa jest siarkowożółta lub zielonkawożółta, z oliwkowobrunatnym, rdzawym lub brązowawym środkiem, w którym drobne włókienka lub łuseczki wtopione w skórkę tworzą ciemniejszą plamę. Do kapelusza często przylegają okruchy piasku i igliwie. Hymenofor tworzą gęste, średnio szerokie blaszki, wycięte lub zatokowato przyrośnięte do trzonu. Są jasnosiarkowożółte, jaskrawsze niż barwa kapelusza, i zachowują ten kolor przez całe życie owocnika. Zarodniki są białe. Trzon ma 3–9 cm wysokości i 1–2,5 cm grubości, jest walcowaty, pełny, zwykle krótki i krępy, często w dużej części zagłębiony w piasku. Powierzchnię ma gładką lub delikatnie włóknistą, bladożółtą do cytrynowożółtej, bez pierścienia i bez pochwy. Miąższ jest jędrny, białawy do bladożółtego, o łagodnym, mącznym zapachu i smaku. Cechą pomocną w rozpoznaniu jest jednolicie siarkowożółte zabarwienie blaszek i trzonu, w połączeniu z lepkim, oliwkowozielonkawym kapeluszem i występowaniem na piaszczystych glebach pod sosną. Nazwa „equestre” (łac. equester – jeździecki, rycerski) nawiązuje do dawnej opinii o wyjątkowej wartości tego grzyba, a „zielonka” – do barwy kapelusza. Przez dziesięciolecia uchodziła w Polsce za cenną gąskę jadalną i była masowo zbierana, zwłaszcza w sosnowych borach. Pod koniec XX wieku we Francji opisano jednak ciężkie zatrucia z rabdomiolizą, czyli rozpadem mięśni poprzecznie prążkowanych, po wielokrotnym spożywaniu większych porcji tego grzyba, część z nich śmiertelna. Od tego czasu gatunek uznaje się za trujący. W literaturze często występuje też pod nazwą Tricholoma flavovirens.