Maciej Boenisch via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Naparstniczka czeska
Verpa bohemica
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.
- Sezon
- kwi–maj
- Taksonomia
- Fungi (grzyby) › Ascomycota (workowce) › Pezizomycetes (kustrzebniaki) › Pezizales (kustrzebkowce) › Morchellaceae › Verpa
Naparstniczka czeska to wiosenny workowiec o owocniku w kształcie smardza, z wyraźnie wyodrębnionym kapeluszem i trzonem. Kapelusz ma 1,5–4 cm średnicy, jest dzwonkowaty lub naparstkowaty, a często też lekko siodłowaty. Jego powierzchnia jest pokryta podłużnymi, pofałdowanymi, mózgowato-żyłkowanymi zmarszczkami i żebrami, które biegną od wierzchołka ku dołowi. Nie tworzą one regularnych komór jak u prawdziwych smardzy. Barwa kapelusza waha się od żółtobrązowej i oliwkowobrązowej po czerwonobrunatną i ciemnobrązową. Hymenium pokrywa zewnętrzną powierzchnię kapelusza. Najważniejszą cechą rozpoznawczą jest sposób przyrośnięcia kapelusza: jest on połączony z trzonem tylko na samym szczycie, a poniżej zwisa wolno jak spódniczka lub dzwonek. Po przekrojeniu wzdłuż widać, że kapelusz nie jest przyrośnięty do trzonu na większej wysokości. Wnętrze trzonu jest początkowo wypełnione watowatym, białawym włóknistym rdzeniem, a z wiekiem staje się puste. Trzon ma zwykle 6–12 cm wysokości i 1–2 cm grubości, jest walcowaty, nieco rozszerzony ku podstawie, białawy do kremowego lub żółtawego, drobno łuseczkowaty, ziarnisty lub mączysty. Miąższ jest cienki, kruchy i woskowaty. To gatunek mikroskopowo charakterystyczny: w workach powstają tylko dwa, bardzo duże zarodniki (około 60–80 µm), co odróżnia go od większości smardzowatych z ośmioma zarodnikami. Nazwa rodzajowa Verpa pochodzi z łaciny i oznacza „członek” lub „napletek”, a odnosi się do kształtu owocnika. Epitet bohemica wskazuje na pierwsze opisy z Czech (Bohemia). Gatunek pojawia się wcześnie, często razem ze smardzami, i bywa zbierany przez pomyłkę.
Cechy rozpoznawcze
Barwa kapeluszaBrązowyŻółty
- Postać owocnika
- Smardzowaty / garbaty
- Hymenofor
- Fałdy / żyłki
- Wysyp zarodników
- Kremowy
- Średnica kapelusza
- 1.5–4 cm
- Wysokość trzonu
- 6–12 cm
- Pierścień
- Nie
- Pochwa (bulwa)
- Nie
- Mleczko po przekrojeniu
- Nie
- Zmiana barwy miąższu
- Miąższ jest kruchy i woskowaty, a po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy.
- Zapach i smak
- Zapach jest słaby, łagodny, lekko grzybowo-ziemisty; smaku nie należy sprawdzać, bo gatunek bywa przyczyną zatruć.
- Podłoże
- Gleba, Ściółka
- Sposób odżywiania
Siedlisko
Las liściastySkraj lasu / polanaTeren podmokłyParki/ogrody
Naparstniczka czeska rośnie wiosną, od kwietnia do maja, a w ciepłe lata także pod koniec marca. Występuje na wilgotnej, żyznej, często piaszczysto-gliniastej lub aluwialnej glebie. Spotyka się ją w łęgach, zaroślach nadrzecznych, na obrzeżach lasów liściastych, w parkach, ogrodach, sadach i na przydrożach. Często towarzyszą jej topole, wierzby, jesion, a także osika. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w małych grupach, głównie w niżu i na pogórzu, zwykle po ciepłych i wilgotnych dniach wczesnej
⚠ Uwaga na pomyłki
Piestrzenica kasztanowatasmardz jadalnysmardz półwolnyGyromitra gigasNaparstniczka stożkowata
Można ją pomylić ze smardzem półwolnym (Morchella semilibera), który ma kapelusz przyrośnięty do trzonu mniej więcej w połowie wysokości oraz wyraźne komory, a jego wnętrze jest puste. Naparstniczka ma kapelusz przyrośnięty tylko na szczycie, pofałdowany podłużnie, a trzon wypełniony watowatym rdzeniem. Podobna jest naparstniczka stożkowata (Verpa conica), która ma mniejszy, gładki lub tylko lekko pomarszczony kapelusz w oliwkowobrązowych barwach i wyraźnie mniejsze, 8-zarodnikowe worki. Z piestrzenicą kasztanowatą (Gyromitra esculenta) łączy ją mózgowata powierzchnia i wczesna pora owocnikowania, lecz piestrzenica ma kapelusz nieregularnie mózgowaty, zrośnięty z trzonem i komorowaty w środku. Piestrzenica jest śmiertelnie trująca w stanie surowym i nieprawidłowo przygotowana. Do bezpieczn
Źródło zdjęcia: Maciej Boenisch via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.