Eva Weme via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Zębniczek północny

Climacodon septentrionalis

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Polyporales (żagwiowce) › Meruliaceae (strocznikowate) › Climacodon

Zębniczek północny tworzy duże, półkoliste lub wachlarzowate owocniki, osadzone bokiem, bez trzonu. Zwykle rosną one licznie, dachówkowato jeden nad drugim, i zrastają się w wielopiętrowe kępy nawet o kilkudziesięciu centymetrach szerokości. Pojedyncze „kapelusze” mają zwykle 5–30 cm szerokości i są dość grube i mięsiste. Młode są białe lub kremowe, z wiekiem żółkną, płowieją lub brązowieją. Górna powierzchnia jest matowa, delikatnie owłosiona, filcowata lub niemal naga, często nieregularnie falista, a przy nasadzie bywa zgrubiała i nierówna. Hymenofor tworzą gęste, spiczaste, miękkie kolce (zęby) zwisające na spodzie owocnika. Są one zwykle długie, 0,5–1 cm i więcej, białe lub kremowe, a z wiekiem żółknące i kruche. To jest główna cecha rozpoznawcza: duża kępa półkolistych konsol z kolcami zamiast rurek lub blaszek. Miąższ jest biały, włóknisty, dość twardy i elastyczny, a u starszych okazów łykowaty. Zarodniki są białe. Grzyb powoduje białą zgniliznę drewna, często w pniu żywych starszych drzew, i bywa widoczny wysoko nad ziemią, np. przy miejscach po złamanych konarach lub ranach. Rodzaj Climacodon (z gr. klimax – drabina, odon – ząb) nawiązuje do drabinkowatego, piętrowego układu owocników z kolcami. Epitet septentrionalis oznacza „północny”. Gatunek jest znany głównie z Ameryki Północnej, w Europie jest rzadki i lokalny, a w Polsce stwierdzany sporadycznie, więc każde stanowisko warto dokumentować zdjęciami i zgłosić.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyŻółty

Postać owocnika: Konsolowaty / półkolisty
Hymenofor: Kolce
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 5–30 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu ani uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy, ewentualnie z wiekiem żółknie lub brązowieje.
Zapach i smak: Zapach jest słaby, grzybowy, u starszych owocników mało przyjemny, stęchły; smak łagodny, więc gatunku nie należy rozpoznawać po smaku.
Podłoże: Żywe drzewo, Martwe drewno
Sposób odżywiania

Siedlisko

Las liściastyParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie na żywych, starszych drzewach liściastych, zwłaszcza klonach, a w Europie także na bukach. Występuje w lasach liściastych i mieszanych o starodrzewiu, na skrajach lasu, w parkach, alejach i przy starych drzewach przydrożnych, zwykle na pniu lub u nasady, czasem wysoko na pniu. Owocniki pojawiają się od końca lata do jesieni (sierpień–listopad), często wielokrotnie na tym samym drzewie w kolejnych latach. Sprzyjają mu wilgotne, ciepłe lata i stare, osłabione lub uszkodzone drzewa.

⚠ Uwaga na pomyłki

Soplówka bukowa Spongipellis pachyodon Soplówka strzępiasta porokolczak mleczny

Można go pomylić z innymi grzybami kolczastymi, ale te zwykle mają inną budowę: jeżowiec (Hericium) tworzy raczej bryłę lub rozgałęziony koralowy owocnik z długimi kolcami, a nie piętrowe konsole z wyraźnym kapeluszem. Jeżowiec bukowy (H. cirrhatum) jest podobny, ale ma mniejsze, bardziej kremowo-różowawe owocniki i drobniejsze zrosty. Szczeciniak pogięty (Spongipellis pachyodon) ma bardziej zbitą, mięsistą budowę i krótsze kolce, a Irpex lacteus tworzy cienkie, skórzaste owocniki o zębowato-labiryntowatym hymenoforze. Gatunek ten nie ma znanych śmiertelnie trujących sobowtórów, ale lepiej nie zbierać go do jedzenia bez pewnego oznaczenia.

Źródło zdjęcia: Eva Weme via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin