Bartosz Czołczyński via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Płachetka zwyczajna

Cortinarius caperatus

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Cortinariaceae › Cortinarius

Płachetka zwyczajna to okazały, charakterystyczny gatunek z rodzaju zasłonak. Kapelusz u młodych owocników jest półkulisty do jajowatego, później wypukły i w końcu szeroko rozpostarty, zwykle z niskim, szerokim garbem. Osiąga 4–12 cm średnicy. Barwa jest ochrowa, żółtobrązowa lub słomkowa, często z fioletowawym lub srebrzystym, jedwabistym nalotem na środku i przy brzegu, który przypomina oszronienie. Powierzchnia jest sucha, w młodości pomarszczona, żyłkowano-zmarszczona i włókienkowata, a z wiekiem się wygładza. Brzeg długo pozostaje lekko podwinięty. Hymenofor tworzą blaszki dość gęste, przyrośnięte, w młodości bladokremowe, potem rdzawobrązowe od dojrzewających zarodników. Trzon jest walcowaty, pełny, jasny, białawy lub kremowy, włókienkowaty, często z nieco zgrubiałą podstawą, o wysokości 6–15 cm. Wyraźną cechą jest trwały, błoniasty, białawy pierścień w górnej części trzonu, pozostałość po osłonie częściowej. Miąższ jest biały do kremowego, zwarty, o łagodnym zapachu i smaku. Cecha wyróżniająca to połączenie zmarszczonego kapelusza z jedwabistym połyskiem, pierścienia i rdzawych blaszek. Wśród zasłonaków pierścień jest rzadkością, a gatunek jest najłatwiej rozpoznawalny po tej cesze. Nazwa rodzajowa Cortinarius pochodzi od łac. cortina, czyli zasłona, a epitet caperatus znaczy pomarszczony. Dawniej gatunek zaliczano do osobnego rodzaju Rozites, ze względu na pierścień, jednak badania molekularne wykazały jego przynależność do Cortinarius. Zwyczajowo bywa nazywany też „grzybem cesarskim” lub „kozakiem” w niektórych regionach. W Polsce jest gatunkiem lokalnie dość częstym, ale w wielu regionach rzadkim.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyKremowyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Ochrowy
Średnica kapelusza: 4–12 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest białawy do kremowego i po przekrojeniu nie zmienia barwy.
Zapach i smak: Zapach słaby, przyjemny, grzybowy, lekko owocowy lub korzenny; smak łagodny, grzybowy.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyGóry

Rośnie na kwaśnych, ubogich glebach, zwykle w lasach iglastych i mieszanych, z sosną i świerkiem, rzadziej pod brzozą. Preferuje gleby piaszczyste, wilgotne, porośnięte mchami, borówką i wrzosem. Występuje pojedynczo lub w grupach, od niżu po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od końca lata do jesieni, zwykle od sierpnia do października, zwłaszcza po wilgotnej pogodzie.

Tworzy mikoryzę z: sosna, świerk, brzoza

⚠ Uwaga na pomyłki

zasłonak rudy zasłonak pospolity Cortinarius cinnamomeus zasłonak rudawy włośnianka rosista

Można ją pomylić z innymi zasłonakami o rdzawych blaszkach, w tym trującymi, np. z zasłonakiem rudym (Cortinarius rubellus) i innymi gatunkami o ochrowych kapeluszach. Gatunki te nie mają jednak wyraźnego, błoniastego pierścienia i pomarszczonego kapelusza z jedwabistym nalotem. Podobne mogą być też młode owocniki z rodzaju Cortinarius, a także pierścieniaki lub łysiczki. Przed zbiorem należy zwrócić uwagę na pierścień, blaszki i barwę zarodników. Jeżeli nie ma pewności, grzyba nie należy zbierać, ponieważ wiele zasłonaków jest śmiertelnie trujących.

Źródło zdjęcia: Bartosz Czołczyński via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.