Nicolas Schwab via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Mleczaj zmienny

Lactarius semisanguifluus

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Lactarius (mleczaj)

Kapelusz ma 4–10 cm średnicy. Młody jest wypukły, z podwiniętym brzegiem, później płaski i lekko wklęsły do lejkowatego. Powierzchnia jest gładka, w wilgotne dni lekko śliska i błyszcząca, zwykle słabo lub wyraźnie strefowana koncentrycznie. Barwa jest pomarańczowa, pomarańczowo-ochrowa lub pomarańczowobrązowa, z szarawymi, oliwkowymi lub zielonkawymi odcieniami. Zielone plamy pojawiają się zwłaszcza w miejscach uszkodzeń i u starszych owocników. Blaszki są gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające, pomarańczowe do żółtopomarańczowych. Po dotknięciu lub z wiekiem szybko czerwienieją, a później zielenieją. Wysyp zarodników jest kremowy do jasnoochrowego. Trzon jest walcowaty, krótki i dość gruby, 3–6 cm wysokości. Jest pomarańczowy lub pomarańczowo-ochrowy, często bardziej blady od kapelusza, i z wiekiem pustoszeje. Zwykle ma niewyraźne dołki lub plamki, a po uszkodzeniu zielenieje. Miąższ jest kruchy, pomarańczowy do pomarańczowożółtego. Po przecięciu wydziela pomarańczowe mleko, które w ciągu kilku do kilkunastu minut zmienia kolor na winnoczerwony. Zmiana barwy jest wyraźnie szybsza niż u mleczaja rydza, i to jest główna cecha diagnostyczna gatunku. Mleczaj zmienny należy do sekcji Deliciosi, czyli grupy „rydzów”. Jest gatunkiem ściśle związanym z sosną i preferuje gleby zasadowe lub wapienne. Nazwa łacińska semisanguifluus znaczy „na wpół krwawiący”, co odnosi się do mleka, które początkowo jest pomarańczowe, a następnie czerwienieje. Gatunek jest w Polsce raczej rzadki i lokalny, a w Europie bywa notowany jako zagrożony.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaPomarańczowyZielonyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Kremowy
Średnica kapelusza: 4–10 cm
Wysokość trzonu: 3–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Tak
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest pomarańczowy i po przekrojeniu lub uszkodzeniu stosunkowo szybko (w ciągu kilku minut) czerwienieje do winnoczerwonego, a później często zielenieje; pomarańczowe mleko po kilku do kilkunastu minut od kontaktu z powietrzem staje się winnoczerwone.

Siedlisko

Las iglastyGleba wapienna

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych z sosną zwyczajną, z którą tworzy mikoryzę. Preferuje gleby piaszczyste lub wapienne, suche do umiarkowanie wilgotnych, często w ciepłych, słonecznych miejscach, na obrzeżach lasów i w młodnikach. Występuje głównie na niżu i w niższych partiach gór. Owocniki pojawiają się od sierpnia do listopada, zwłaszcza po wrześniowych i październikowych deszczach.

⚠ Uwaga na pomyłki

Lactarius deliciosus Lactarius vinosus mleczaj czerwieniejący Mleczaj jodłowy Mleczaj świerkowy

Najłatwiej pomylić go z innymi „rydzami”. Mleczaj rydz (Lactarius deliciosus) ma pomarańczowe mleko, które zmienia barwę znacznie wolniej, na brązowawo-czerwoną, i rośnie częściej pod sosną lub świerkiem. Mleczaj krwisty (L. sanguifluus) ma mleko od początku winnoczerwone, a kapelusz bardziej fioletowo-różowy. Mleczaj świerkowy (L. deterrimus) rośnie pod świerkiem i jego mleko czerwienieje wolniej. Mleczaj łososiowy (L. salmonicolor) rośnie pod jodłą i ma jaśniejsze, łososiowe zabarwienie. Trujących sobowtórów wśród rydzów nie ma, ale zawsze trzeba sprawdzić barwę mleka i miąższu oraz drzewo, pod którym rośnie grzyb.

Źródło zdjęcia: Nicolas Schwab via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin