Paula Nimigean via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Mleczaj świerkowy

Lactarius deterrimus

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Lactarius (mleczaj)

Kapelusz u młodych owocników jest wypukły z wklęsłym środkiem, z wiekiem staje się lejkowaty, o średnicy zwykle 4–10 cm. Brzeg długo pozostaje podwinięty. Powierzchnia jest naga, w wilgotne dni lekko śliska i kleista, pomarańczowa do pomarańczowoczerwonej, z mniej lub bardziej wyraźnymi ciemniejszymi, koncentrycznymi strefami. Z wiekiem i po uszkodzeniu kapelusz zielenieje, najpierw w plamach, potem często prawie cały, co jest bardzo typowe dla tego gatunku. Blaszki są gęste, cienkie, przyrośnięte lub lekko zbiegające, jasnopomarańczowe, po dotknięciu lub uszkodzeniu szybko plamią się na zielono. Zarodniki są kremowe. Trzon jest walcowaty, u podstawy nieco zwężony, z czasem pusty w środku (jamisty), barwy kapelusza lub jaśniejszy, zwykle bez wyraźnych dołków (w odróżnieniu od mleczaja smacznego) albo z nielicznymi, słabo widocznymi. Miąższ jest kruchy, jasnopomarańczowy, w trzonie często białawy. Wydziela jaskrawe, pomarańczowomarchewkowe mleczko, które po kilku–kilkunastu minutach brunatnieje do wino-czerwonego, a następnie zieleni się. Mleczko jest dość skąpe, łagodne lub lekko gorzkawe. Cechami odróżniającymi są ścisła więź ze świerkiem, kolor mleczka zmieniający się na wino-czerwony, silne zielenienie oraz jamisty trzon. Nazwa gatunkowa deterrimus (łac. „najgorszy”) została nadana, gdy gatunek odróżniono od mleczaja smacznego (Lactarius deliciosus); pierwotnie przypisywano mu niższe walory. Rozróżnienie obu gatunków opiera się głównie na gospodarzu (świerk vs sosna) oraz na zmianie barwy mleczka.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Kremowy
Średnica kapelusza: 4–10 cm
Wysokość trzonu: 3–7 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Tak
Zmiana barwy miąższu: Miąższ i pomarańczowomarchewkowe mleczko po uszkodzeniu stosunkowo szybko (w ciągu kilku do kilkunastu minut) zmieniają barwę na wino-czerwoną, a później na zielonkawą lub szarozielonkawą; plamy zielenieją też na uszkodzonych blaszkach i trzonie.
Zapach i smak: Zapach lekko owocowy, przyjemny, słaby; smak łagodny lub z lekką goryczką i nieco piekący, zwłaszcza w blaszkach.
Podłoże: Gleba, Ściółka

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, głównie w młodych świerkowych drzewostanach, w zagajnikach i na obrzeżach lasów, często na kwaśnych, umiarkowanie wilgotnych glebach. Tworzy mikoryzę niemal wyłącznie ze świerkiem. Występuje od niżu po góry (regiel dolny i górny). Owocniki pojawiają się od końca lata do późnej jesieni, najobficiej we wrześniu i październiku, po deszczowych okresach; często rośnie gromadnie.

⚠ Uwaga na pomyłki

Mleczaj zmienny Lactarius deliciosus mleczaj czerwieniejący Mleczaj jodłowy

Najłatwiej pomylić go z mleczajem smacznym (Lactarius deliciosus), który rośnie pod sosną, ma mleczko pozostające dłużej marchewkowe, zieleni się słabiej, a trzon ma wyraźne dołeczki. Podobny jest też mleczaj jodłowy (Lactarius salmonicolor) rosnący pod jodłą, o jaśniejszym, łososiowym kolorze i mleczku marchewkowym, które nie zmienia się na wino-czerwone. Pod świerkiem występuje też mleczaj rydz (Lactarius semisanguifluus) w obszarach górskich i wapiennych, z szybciej czerwieniejącym mleczkiem i miąższem. Należy zwracać uwagę na pomarańczowe mleczko oraz zieleniejące plamy, gdyż mleczaje o białym lub żółtym mleczku mogą być trujące lub nieprzyjemne w smaku.

Źródło zdjęcia: Paula Nimigean via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin