Svein Harald Selliseth via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

purchawka miękka

Lycoperdon molle

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Lycoperdon (purchawka)

Owocnik ma kształt gruszkowaty, maczugowaty lub kulisty z wyraźnie zwężoną, trzonopodobną płonną podstawą. Zwykle ma 2–6 cm średnicy i podobną wysokość. Powierzchnia młodych okazów jest pokryta miękkimi, drobnymi kolcami i ziarenkami w barwie szarobrązowej, oliwkowobrązowej lub płowej. Kolce są delikatne, łatwo się ścierają i opadają, a spod nich wyłania się gładsza, jaśniejsza, cienka i papierzasta warstwa wewnętrzna. Od tej miękkości pochodzi nazwa gatunkowa (łac. molle – miękki). Kolce często skupiają się w drobne kępki lub tworzą nieregularną siateczkę. Wewnątrz znajduje się gleba, czyli masa zarodnikonośna. Młoda jest biała i jędrna, później żółknie, a dojrzała staje się oliwkowobrązowa do brązowej, sproszkowana i watowata. Dolną część owocnika zajmuje płonna podstawa, zbudowana z drobnokomórkowej tkanki. Oddziela ją od gleby wyraźna przegroda. Na szczycie dojrzałego owocnika powstaje nieregularny otwór (por), przez który uwalniają się zarodniki, gdy owocnik zostanie uciśnięty lub uderzony przez krople deszczu. Zarodniki są kuliste, drobno brodawkowate, mają ok. 4–5 µm. Od podobnych purchawek gatunek odróżnia się brunatnoszarym kolorytem, miękkimi, łatwo ścieralnymi kolcami oraz oliwkowobrązową glebą. Purchawka chropowata (L. perlatum) ma wyraźne, białawe, stożkowate brodawki z drobnymi ziarenkami wokół, które po opadnięciu zostawiają siateczkowaty wzór. Purchawka gruszkowata (L. pyriforme) rośnie na drewnie i ma gładszą skórkę. Do pewnego rozpoznania służy przekrój podłużny, na którym widać podział na glebę i płonną podstawę.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ (gleba) nie zmienia barwy po przecięciu; młody jest biały, potem żółknie i oliwkowo brunatnieje wraz z dojrzewaniem zarodników.
Zapach i smak: Zapach młodych owocników jest słaby, przyjemny, grzybowy, a u starszych, dojrzewających staje się nieprzyjemnie stęchły; smak łagodny, nieistotny dla rozpoznania.
Podłoże: Gleba, Ściółka

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglasty

Rośnie na ziemi i wśród ściółki w lasach liściastych (zwłaszcza bukowych i dębowych), mieszanych, a czasem iglastych. Preferuje gleby żyzne, próchniczne, często zasobne w wapń, a także widne, ciepłe miejsca. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w małych grupach od późnego lata do jesieni (sierpień–listopad), zwłaszcza po okresach wilgotnej pogody. W Polsce występuje rozproszenie, głównie na niżu i w niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór cytrynowy Purchawka chropowata Lycoperdon pyriforme muchomor sromotnikowy Purchawka brunatna

Można ją pomylić z innymi purchawkami: z purchawką chropowatą (Lycoperdon perlatum), której biało-stożkowate brodawki łatwo opadają i zostawiają siateczkę, z purchawką gruszkowatą (L. pyriforme), która rośnie na drewnie, oraz z purchawką workowatą (L. umbrinum), mającą ciemniejsze ubarwienie. Młode owocniki można też pomylić z młodymi grzybami z rodzaju Amanita lub z truflówkami (Scleroderma), które mają twardą skórkę i ciemną, fioletowoczarną glebę. Zawsze należy przeciąć owocnik podłużnie: u purchawki wnętrze jest jednolicie białe, bez zarysu kapelusza i blaszek, a u młodych muchomorów widać zarys kapelusza i trzonu.

Źródło zdjęcia: Svein Harald Selliseth via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin