dave_r_clark via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Tęgoskór cytrynowy

Scleroderma citrinum

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Sclerodermataceae (tęgoskórowate) › Scleroderma (tęgoskór)

Owocnik jest kulisty lub bulwiasty, bez wyraźnego trzonu, o średnicy zwykle 3–12 (do 15) cm. Jest on osadzony w podłożu u podstawy, często zwężony w krótką, pseudotrzonowatą podstawę, z licznymi grubymi, białawymi lub brunatnymi sznurami grzybni. Powierzchnia, czyli gruba i twarda okrywa (perydium), ma barwę żółtobrązową, ochrowożółtą lub cytrynowożółtą. Jest pokryta grubymi, brunatnymi, ciemniejszymi brodawkami, łuskami lub strzępiastymi plamami, które tworzą charakterystyczny, popękany wzór przypominający skórę lub korek. Okrywa ma grubość 1–3 mm, jest sztywna i twarda, stąd polska nazwa „tęgoskór”. Wnętrze (gleba) u młodych okazów jest jędrne i białawe, z marmurkowatymi żyłkami. Bardzo szybko ciemnieje, przechodząc w fioletowoczarną, a następnie oliwkowobrunatną, pylistą masę zarodników. Dojrzały owocnik pęka nieregularnie na szczycie lub z boku gwiazdkowato i uwalnia zarodniki. Zarodniki są kuliste, brunatne, o średnicy ok. 8–13 µm, pokryte kolcami i częściowo siateczką. Cechą rozpoznawczą jest brak wyraźnego trzonu, twarda skórzasta okrywa i ciemna, fioletowoczarna gleba bez białej, gąbczastej, jadalnej struktury typowej dla młodych purchawek. Nazwa rodzajowa Scleroderma pochodzi z greki: skleros znaczy twardy, derma znaczy skóra. Epitet citrinum nawiązuje do cytrynowożółtej barwy. Gatunek tworzy ektomykoryzę z wieloma drzewami, zwłaszcza na ubogich, kwaśnych glebach. Bywa też pasożytowany przez podobnego, żółtawego borowika Pseudoboletus parasiticus (zbrojnik pasożytniczy), który wyrasta z jego owocników. Często występuje obficie, także na leśnych drogach i polanach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyBrązowy

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 3–15 cm
Wysokość trzonu: 0–3 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Młody miąższ (gleba) jest początkowo biały, po przekrojeniu szybko ciemnieje do fioletowoczarnego lub szaroczarnego, a z wiekiem zamienia się w oliwkowobrunatny proszek zarodników.
Zapach i smak: Zapach jest wyraźny, nieprzyjemny, przypominający surowe ziemniaki, gumę lub tanią gazę oświetleniową, a u starszych okazów dość intensywny; smak jest nieprzyjemny, ale nie należy go próbować.
Podłoże: Gleba, Ściółka

Siedlisko

Las iglastyLas liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaParki/ogrody

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór kurzawkowy Jeleniak sarni Purchawka chropowata Tęgoskór lamparci Tęgoskór brodawkowany

Można go pomylić z innymi tęgoskórami, przede wszystkim z tęgoskórem pospolitym (Scleroderma areolatum), który ma drobniejsze, mniej wypukłe łuski oraz mniejsze owocniki (zwykle do ok. 5 cm), oraz z tęgoskórem warzywnym (Scleroderma verrucosum), który ma wyraźną, szeroką, trzonopodobną podstawę. Ponadto bywa mylony z młodymi purchawkami i bedłkami, a także z trufle (Elaphomyces) i z młodymi jadalnymi purchawkami. Odróżnia go twarda, gruba skórka oraz ciemna, fioletowoczarna gleba już u młodych okazów, podczas gdy jadalne purchawki mają wewnątrz jednolicie białe, jędrne miąższ. Przekrój owocnika warto zawsze obejrzeć.

Źródło zdjęcia: dave_r_clark via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin