Mandy Hackney via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Monetnica plamista

Rhodocollybia maculata

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Omphalotaceae (kielichowcowate) › Rhodocollybia

Kapelusz monetnicy plamistej ma 4–12 cm średnicy, w młodości jest półkulisty lub wypukły z podwiniętym brzegiem, później rozpościera się i staje płasko wypukły, często z niewielkim, szerokim garbkiem. Powierzchnia jest naga, gładka, matowa lub lekko jedwabiście błyszcząca, u młodych owocników biała lub kremowa. Z wiekiem, a szczególnie po uszkodzeniu, pokrywa się charakterystycznymi rdzawobrązowymi, czerwonawymi lub rudawymi plamkami i zacieka, które dały nazwę gatunkowi. Brzeg kapelusza długo pozostaje podwinięty, a skórka bywa lekko prążkowana na obrzeżu u starszych okazów. Plaski, gęsto ustawiony hymenofor tworzą blaszki wąskie, cienkie, białe do kremowych, wolne lub wąsko przyrośnięte do trzonu (ząbkiem). Z wiekiem również one pokrywają się rdzawymi plamkami. Zarodniki są kremowobiałe w odcisku. Trzon jest długi, 7–15 cm wysokości i 0,8–2 cm grubości, walcowaty, często nieco zwężony ku dołowi lub z wrzecionowatą podstawą, wyraźnie bruzdkowany lub podłużnie włóknisty, biały do rdzawo plamkowanego, twardy, chrząstkowaty, w środku początkowo pełny, potem pusty. Podstawa często tworzy zaostrzone, korzeniasto wydłużone przedłużenie, głęboko zagłębione w ściółce lub próchnicy. Miąższ jest biały, zwięzły, w trzonie włóknisty i twardy, o gorzkim smaku. Od podobnych gatunków odróżnia ją połączenie białego kapelusza z rdzawymi plamami, twardego bruzdkowanego trzonu oraz gorzkiego smaku. Nazwa łacińska maculata oznacza „plamista” i odnosi się do rdzawych plam na owocnikach. Gatunek należał dawniej do rodzaju Collybia (łysak), obecnie zaliczany jest do rodzaju Rhodocollybia. Jest grzybem pospolitym, rosnącym pojedynczo lub w grupach, często w kręgach czarownic.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyBrązowyPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Kremowy
Średnica kapelusza: 4–12 cm
Wysokość trzonu: 7–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy, pozostaje białawy; same owocniki z wiekiem pokrywają się rdzawymi plamami.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyLas liściasty

Rośnie w lasach iglastych, mieszanych i liściastych, najczęściej na kwaśnych glebach, w ściółce, wśród igliwia, na próchnicy oraz na silnie zbutwiałych resztkach drewna zagłębionych w podłożu. Szczególnie często pojawia się w borach sosnowych i świerkowych, na brzegach lasów i w miejscach wilgotnych. Owocniki występują od lata do późnej jesieni, w Polsce głównie od lipca do listopada, zwykle po opadach deszczu.

⚠ Uwaga na pomyłki

Monetnica maślana łysostopek wrzecionowatotrzonowy Rhodocollybia prolixa Łysostopek pospolity

Można ją pomylić z innymi białawymi grzybami o podobnym pokroju, np. z monetnicą szerokoblaszkową (Rhodocollybia butyracea), która ma brązowy, tłusty kapelusz i szerokie blaszki, oraz z łysakiem wrzecionowatym (Gymnopus fusipes), który rośnie w kępach na pniach dębów, ma czerwonobrązowy kapelusz i silnie wrzecionowaty, bruzdkowany trzon. Od mleczajów i gołąbków odróżnia ją brak mleczka i kruchego miąższu. Charakterystyczne rdzawe plamy na całych owocnikach, twardy trzon i gorzki smak pozwalają ją rozpoznać.

Źródło zdjęcia: Mandy Hackney via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin