Alex via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Monetnica maślana

Rhodocollybia butyracea

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Omphalotaceae (kielichowcowate) › Rhodocollybia

Monetnica maślana ma kapelusz o średnicy zwykle 3–8 cm, w młodości półkulisty lub dzwonkowaty z podwiniętym brzegiem, później rozpostarty, szeroko garbaty i często z falistym brzegiem. Powierzchnia jest naga, gładka i wyraźnie tłusta lub jakby woskowa w dotyku, a skórka bywa lekko higrofaniczna. Barwa zmienia się z wilgotnością: w stanie wilgotnym jest czerwonobrązowa, ciemnobrązowa lub czekoladowa, a po wyschnięciu blednie od środka do kremowobrązowej, szarobrązowej lub płowej, często z ciemniejszym polem w centrum i jaśniejszym brzegiem. Dzięki temu kapelusze bywają dwubarwne lub z wyraźnymi strefami. Hymenofor tworzą blaszki gęste, białawe do kremowych, wąsko przyrośnięte lub prawie wolne, często z ząbkowanym ostrzem. Zarodniki są białe. Trzon ma 4–9 cm wysokości, jest walcowaty, u podstawy zwykle zgrubiały lub bulwiasty, w dolnej części często wrzecionowaty. Jest włóknisty, sprężysty i twardy, barwy zbliżonej do kapelusza lub nieco jaśniejszy, często podłużnie prążkowany, często skręcony. Miąższ jest cienki, białawy, włóknisty i elastyczny, o niewyraźnym zapachu. Gatunek wyróżnia się tłustą, gładką skórką, chrząstkowatym trzonem oraz zmienną barwą kapelusza w zależności od wilgotności. Nazwa gatunkowa butyracea pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego masło i odnosi się do tłustego, maślanego wyglądu kapelusza. Dawniej gatunek zaliczano do rodzaju Collybia (Collybia butyracea), a obecnie do rodzaju Rhodocollybia. Występuje w dwóch odmianach: typowej, o trzonie zgrubiałym u podstawy, oraz var. asema, szarobrązowej, zwykle o bardziej szarym kapeluszu i bardziej wrzecionowatym trzonie. Należy do częstych grzybów leśnych, a jego owocniki pojawiają się często w dużych grupach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowySzaryKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 3–8 cm
Wysokość trzonu: 4–9 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu.
Zapach i smak: Zapach słaby, grzybowy, niewyraźny, czasem lekko mączny lub kwaskowaty; smak łagodny, niewyraźny, a w skórce kapelusza może być lekko gumowaty.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyLas liściasty

Rośnie w lasach iglastych, mieszanych i liściastych, najczęściej w ściółce pod sosnami i świerkami, ale także pod dębami i bukami. Preferuje gleby kwaśne, ubogie, wilgotne lub umiarkowanie wilgotne. Jest pospolity na nizinach i w górach do regla dolnego. Owocniki pojawiają się od późnego lata do późnej jesieni, często w licznych grupach, zwłaszcza po deszczach.

⚠ Uwaga na pomyłki

Łysostopek twardzioszkowaty łysostopek wrzecionowatotrzonowy Monetnica plamista Łysostopek pospolity

Można go pomylić z monetnicą plamistą (Gymnopus maculatus, dawniej Rhodocollybia maculata), która ma kremowobiałe kapelusze z rdzawymi plamami i bardzo gorzki smak. Podobna jest także łysoróżka (Gymnopus dryophilus) i inne drobne Gymnopus, ale są one zwykle mniejsze i mają drobniejsze blaszki. Od monetnicy plamistej odróżnia go brak rdzawych plam i łagodny smak oraz tłusta powierzchnia kapelusza.

Źródło zdjęcia: Alex via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin