Manuela Fiorini via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

łysostopek wrzecionowatotrzonowy

Gymnopus fusipes

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Omphalotaceae (kielichowcowate) › Gymnopus (łysostopek)

Łysostopek wrzecionowatotrzonowy to dość duży grzyb o kapeluszu początkowo półkulistym lub dzwonkowatym, później rozpostartym, z szerokim, niskim garbem. Kapelusz ma zwykle 3–10 cm średnicy, jest gładki, nagi, matowy lub lekko tłusty, o barwie czerwonobrązowej, rdzawobrązowej do ciemnobrązowej, często z wyraźnymi rdzawymi plamami. Brzeg bywa jaśniejszy, z wiekiem faluje się lub pęka. Blaszki są dość gęste, białawe do kremowych, z czasem z rdzawymi plamkami, przyrośnięte zatokowato lub prawie wolne. Wysyp zarodników biały. Trzon jest bardzo charakterystyczny: długi, twardy, chrząstkowaty, wrzecionowaty (najgrubszy w środkowej części lub w dolnej połowie), a potem zwężony i zakorzeniony głęboko w podłożu w długi, ostro zakończony pseudorhiza. Powierzchnia jest podłużnie bruzdowana, skręcona, brązowa, czerwonobrązowa, często ciemniejsza ku podstawie. Trzon występuje zwykle w kępkach, przy podstawie zrośniętych, i bywa niemal nagi, błyszczący. Miąższ jest cienki, włóknisty i dość twardy, bez wyraźnego zapachu. Wyróżnia się od innych łysostopków wyraźnie wrzecionowatym, bruzdowanym i zakorzenionym trzonem oraz rdzawymi plamkami na blaszkach. Rośnie na korzeniach drzew liściastych, głównie dębów i buków, jako słaby pasożyt lub saprotrof, powodując biały rozkład korzeni. Nazwa gatunkowa „fusipes” pochodzi z łaciny: fusus (wrzeciono) i pes (stopa), co nawiązuje do kształtu trzonu; polska nazwa również odnosi się do tego kształtu.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 3–10 cm
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu; w dolnej części trzonu jest ciemniejszy, rdzawobrązowy, ale nie jest to reakcja na uszkodzenie.
Zapach i smak: Zapach słaby, nieco grzybowy lub lekko ziemisty, bez wyraźnej woni; smak łagodny do lekko gorzkawego, nie nadaje się do degustacji.
Podłoże

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, na skrajach lasów, w parkach i starych ogrodach, zwykle w pobliżu dębów i buków, na których korzeniach występuje. Owocniki pojawiają się w kępkach przy podstawie pni lub na ziemi w miejscu ukrytych korzeni. Preferuje gleby próchnicze, umiarkowanie wilgotne. Sezon trwa od czerwca do listopada, najobficiej w ciepłe, wilgotne lata i jesienią, głównie na niżu i w niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Opieńka miodowa Łysostopek twardzioszkowaty Monetnica plamista Łysostopek pospolity

Można go pomylić z łysostopkiem workowatym (Gymnopus dryophilus) i łysostopkiem rdzawoblaszkowym (Rhodocollybia maculata). Pierwszy jest mniejszy i ma jaśniejszy, pusty trzon bez wrzecionowatego rozszerzenia i bez zakorzenienia. Drugi ma kremowe do różowawych blaszki, gęściej pokryte rdzawymi plamami, i bardzo gorzki smak. Należy też uważać na zakorzenione pierścieniowate gwoździowce lub inne kępkowe grzyby o brązowym kapeluszu, np. Armillaria spp., które mają pierścień.

Źródło zdjęcia: Manuela Fiorini via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin