Carl Ramirez via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek podpalany

Russula adusta

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Gołąbek podpalany to duży, masywny gołąbek o kapeluszu średnicy zwykle 5–15 cm. Młode owocniki mają kapelusz wypukły, później płasko rozpostarty i z czasem lejkowato wklęśnięty pośrodku, o brzegu długo podwiniętym i gładkim. Skórka jest sucha, matowa, lekko aksamitna lub filcowata, początkowo szarobrązowa, popielata, brudnobrązowa lub oliwkowobrązowa, z wiekiem ciemnieje do prawie czarnej, jakby podpalona (stąd nazwa). Nie jest zwykle łatwo zdzierana z kapelusza i nie jest lepka. Blaszki są dość gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające, początkowo białe, później kremowobrudne, a po uszkodzeniu czerwienieją i szarzeją, w końcu czernieją. Trzon jest walcowaty, krępy, pełny, twardy, biały, z wiekiem szarzejący i brudniejący, o gładkiej lub lekko pomarszczonej powierzchni. Miąższ jest biały, zbity, po przekrojeniu powoli różowieje, potem szarzeje i czernieje, co jest ważną cechą odróżniającą. Wysyp zarodników biały; zarodniki owalne, z siateczkowatą ornamentacją amyloidalną. Charakterystyczne jest ciemnienie owocników z wiekiem oraz specyficzny, nieprzyjemny zapach starszych okazów. Gatunek bywa często porażony przez grzyby pasożytnicze (np. pasożytnicze grzyby z rodzaju Nyctalis lub Asterophora), a martwe, sczerniałe okazy długo zalegają w lesie. Nazwa łacińska adusta oznacza „spalony, osmolony”, co nawiązuje do barwy dojrzałych owocników.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 3–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Biały miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu powoli różowieje, następnie szarzeje i w końcu czernieje, zwykle po kilku–kilkunastu minutach; zmiana barwy jest wyraźnie widoczna zwłaszcza w trzonie i w okolicy blaszek.
Zapach i smak: Zapach młodych owocników jest słaby, owocowy lub nijaki, natomiast u starszych okazów staje się wyraźnie nieprzyjemny, przypominający stary, wilgotny papier, stęchliznę lub zapach przypalonej gumy i starych pierza. Smak łagodny, nieco mdły, ewentualnie lekko ostry w blaszkach, często mało wyrazisty.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszany

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, zwłaszcza w borach sosnowych i świerkowych, na glebach piaszczystych, kwaśnych, ubogich i umiarkowanie wilgotnych. Tworzy mikoryzę głównie z sosną, rzadziej ze świerkiem. Owocniki pojawiają się od lipca do października, najobficiej po deszczowych okresach późnego lata i jesienią, często w grupach. Spotykany od niżu po niższe partie gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Gołąbek gęstoblaszkowy Gołąbek Czarniawy Gołąbek białoczarny

Najczęściej mylony z gołąbkiem czerniejącym (Russula nigricans), który ma bardzo rzadkie, grube blaszki i miąższ czerwieniejący, a potem czerniejący (bez wyraźnego szarzenia); R. adusta ma gęstsze blaszki i szarzejące przebarwienia z wyraźnym nieprzyjemnym zapachem. Podobny jest też gołąbek wyblakły (Russula densifolia), który ma bardzo gęste blaszki, miąższ i blaszki czerwieniejące i czerniejące, często ostry smak i bywa mniej ciemny; różni się też siedliskiem i gęstością blaszek. Warto też zwrócić uwagę na gołąbka rdzawiejącego i inne gatunki zmieniające barwę, ale ich miąższ nie czernieje w ten charakterystyczny sposób.

Źródło zdjęcia: Carl Ramirez via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin