Tom Roger Johansen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek brunatny

Russula badia

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Gołąbek brunatny to średniej wielkości lub dość duży gołąbek o mięsistym owocniku. Kapelusz ma 4–10 cm średnicy, za młodu półkulisty, później płasko rozpostarty i lekko wklęśnięty pośrodku. Powierzchnia jest wilgotna, lekko lepka, błyszcząca po wyschnięciu, a brzeg u dojrzałych okazów żłobkowany. Barwa jest zmienna: od ciemnobrunatnej, czerwonobrunatnej, purpurowobrunatnej po czerwonawą, często z oliwkowym lub czarniawym odcieniem w środku i jaśniejszym brzegiem. Skórka daje się zdejmować zwykle do połowy promienia kapelusza. Blaszki są dość gęste, kremowe do ochrowożółtych, u starszych okazów żółtawe, przy trzonie wąsko przyrośnięte lub prawie wolne. U starych owocników na ostrzach blaszek mogą pojawiać się rdzawe plamy. Zarodniki są żółtawe do ochrowych (odcień w skali Romella: ok. IVc–IVd). Trzon ma 4–9 cm wysokości, jest walcowaty lub lekko maczugowaty, twardy, biały, często z różowawym lub czerwonawym nalotem, zwłaszcza w dolnej części, a powierzchnia bywa delikatnie prążkowana. Miąższ jest biały, kruchy, o intensywnym zapachu owocowo-cedrowym i bardzo ostrym smaku. Do cech wyróżniających należą: brunatno-purpurowy kapelusz, żółtawe blaszki z wiekiem, woń cedru oraz piekący smak. Nazwa łacińska badia znaczy „kasztanowaty, brunatny”. Gatunek jest związany z drzewostanami iglastymi, szczególnie na kwaśnych glebach. Należy do grupy gołąbków ostrych, zwanych potocznie palącymi, i ma znaczenie jako gatunek wskaźnikowy dla starszych lasów iglastych.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyCzerwony

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Żółty
Średnica kapelusza: 4–10 cm
Wysokość trzonu: 4–9 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu; tuż pod skórką kapelusza bywa żółtawy.
Zapach i smak: Zapach owocowy, wyraźnie cedrowy lub podobny do ołówków (cedrowego drewna), zwłaszcza u starszych okazów; smak bardzo piekący i ostry, co jest cechą rozpoznawczą gatunku.
Podłoże

Siedlisko

Las iglastyGóry

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, głównie pod sosną i świerkiem, w mikoryzie z tymi drzewami. Preferuje kwaśne, piaszczyste lub próchnicze gleby, często wśród igliwia i mchów, w miejscach umiarkowanie wilgotnych. Spotykany od niżu po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od lipca do października, najliczniej po okresach deszczowych w sierpniu i wrześniu.

⚠ Uwaga na pomyłki

Russula emetica Russula queletii Gołąbek krwisty Gołąbek poduchowaty Gołąbek kruchy

Można go pomylić z innymi czerwonobrunatnymi gołąbkami, np. z gołąbkiem wymiotnym (Russula emetica), który ma biały trzon, kremowe blaszki i czerwony kapelusz bez brunatnych tonów. Z gołąbkiem krwistym (Russula sanguinea) różni się barwą oraz brakiem silnego cedrowego zapachu. Od gołąbka złotawego (Russula aurea) lub podobnych wyróżnia go intensywnie palący smak i charakterystyczny zapach cedrowy. Wszystkie te gatunki są nieprzyjemne lub niestrawne, a część może wywoływać zaburzenia żołądkowe. Do pewnej identyfikacji pomaga próba smaku w małej ilości z wyplutym kawałkiem, wyłącznie przy pewności co do rodzaju.

Źródło zdjęcia: Tom Roger Johansen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin