Ketil Toska via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek śledziowy

Russula xerampelina

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Kapelusz osiąga zwykle 5–12 cm średnicy, za młodu półkulisty, potem wypukły i płaski, z czasem lekko wklęsły pośrodku. Barwa jest bardzo zmienna: od winnoczerwonej, purpurowej, brunatnoczerwonej, po oliwkowozielonawą, brązowawą lub z mieszanką tych odcieni, zazwyczaj ciemniejsza w centrum. Skórka jest gładka, matowa lub lekko błyszcząca, w wilgoci lekko lepka, ściągalna zwykle do połowy promienia kapelusza. Brzeg młodych okazów jest gładki, u starszych bywa słabo prążkowany. Blaszki są gęste, przyrośnięte, początkowo kremowe, z wiekiem żółtawe do ochrowych i brudnawo plamiące się na brązowo. Zarodniki są ochrowe, a wysyp ochrowożółty. Trzon jest walcowaty, pełny, twardy, biały lub różowawo nabiegły, na starszych okazach z czasem brązowiejący, szczególnie u podstawy i w miejscach uszkodzeń. Miąższ biały, zwarty, ze słabym zapachem, który u starszych owocników przybiera charakterystyczną woń śledziową lub rybią, od której pochodzi nazwa gatunku. Gołąbek śledziowy wyróżnia się brązowieniem miąższu, zapachem ryby i zielonym odczynem z FeSO4. Odróżnia go to od wielu innych gołąbków o czerwonym kapeluszu, które mają ostry smak i nie brązowieją. Nazwa „xerampelina” pochodzi od greckiego określenia wyschniętych liści winorośli, nawiązując do barwy starszych okazów. Gatunek bywa traktowany jako zespół blisko spokrewnionych taksonów, różniących się barwą kapelusza i partnerami mikoryzowymi.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaCzerwonyFioletowyBrązowyZielony

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Ochrowy
Średnica kapelusza: 5–12 cm
Wysokość trzonu: 4–10 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu stopniowo brązowieje, a w trzonie po pewnym czasie ciemnieje do brunatnego; reakcja z siarczanem żelaza (FeSO4) jest wyraźnie zielona.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszany

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, głównie pod sosnami i świerkami, na glebach piaszczystych lub próchniczych, umiarkowanie wilgotnych. Tworzy mikoryzę z drzewami iglastymi. Owocniki pojawiają się od lipca do października, zwykle pojedynczo lub w małych grupach, częściej na niżu i w niższych partiach gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Russula olivacea Russula graveolens Russula emetica Gołąbek krwisty Gołąbek jadalny

Można go pomylić z innymi czerwonymi gołąbkami, np. z gołąbkiem krwistoczerwonym (Russula sanguinea) lub gołąbkiem wymiotnym (Russula emetica), które mają ostry, piekący smak i nie wydzielają śledziowego zapachu. Od gołąbka Russula graveolens i Russula pseudointegra odróżnia go brązowienie miąższu, woń oraz zielony odczyn z FeSO4. W razie wątpliwości należy wykonać próbę smaku (tylko małą cząstką, bez połykania) lub użyć FeSO4.

Źródło zdjęcia: Ketil Toska via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin