Arild Omberg via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gołąbek jadalny

Russula vesca

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Russulales (gołąbkowce) › Russulaceae (gołąbkowate) › Russula

Kapelusz u młodych owocników półkulisty, potem wypukły i płasko rozpostarty, w środku nieco wklęsły, o średnicy zwykle 5–10 cm. Skórka jest matowa, gładka lub lekko oprószona, barwy bardzo zmiennej: od różowobrunatnej, winnoczerwonej, purpurowobrązowej po płowo-cielistą, często z wyblakłymi, zielonkawymi lub oliwkowymi plamami. Charakterystyczne jest to, że skórka cofa się od brzegu kapelusza, odsłaniając na obrzeżu 1–2 mm białego miąższu, a brzeg bywa w starszych okazach słabo prążkowany. Skórka łatwo schodzi z kapelusza, zwykle do połowy jego promienia lub głębiej. Blaszki są gęste, białe, z wiekiem kremowe i z rdzawymi plamkami, wąsko przyrośnięte lub prawie wolne, kruche, często lekko widliście rozwidlone przy trzonie. Trzon jest walcowaty lub maczugowaty, 3–8 cm wysokości, biały, często w dolnej części z rdzawymi plamami, z wiekiem pomarszczony i podłużnie bruzdowany, początkowo pełny, potem gąbczasty. Miąższ jest biały, twardy i kruchy, bez mleczka, o łagodnym orzechowym smaku. Zarodniki mają biały odcisk, są ornamentowane drobnymi brodawkami, a ich cechą mikroskopową są stosunkowo krótkie, nie sięgające brzegu blaszek hymenialne cystydy z wyraźną reakcją na sulfowanilinę oraz charakterystyczne zakończone, mniej lub bardziej szczytowo zwężone, pierwotne strzępki skórki. Gatunek rozpoznaje się po kombinacji: łagodny smak, biały trzon rdzawiejący z wiekiem, skórka kapelusza niedosięgająca brzegu oraz reakcja trzonu z FeSO4. Nazwa łacińska vesca znaczy „jadalny”, „nadający się do jedzenia”, co oddaje jego dawną opinię jednego z lepszych gołąbków. W Polsce jest to jeden z najpospolitszych gołąbków lasów liściastych i mieszanych.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaRóżowyCzerwonyBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte wąsko
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 5–10 cm
Wysokość trzonu: 3–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ biały i nie zmienia barwy po przekrojeniu; po dłuższym czasie lub po uszkodzeniu może jedynie nieznacznie rdzawieć w starszych okazach, zwłaszcza u podstawy trzonu, a z siarczanem żelaza (FeSO4) trzon barwi się łososiowo-różowo.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaParki/ogrody

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, rzadziej iglastych, szczególnie pod dębami, bukami i brzozami, z którymi tworzy mikoryzę. Preferuje gleby przeciętnie wilgotne, próchniczne, piaszczysto-gliniaste, lekko kwaśne, na nizinach i w niższych położeniach górskich. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, najobficiej w ciepłe, wilgotne lata, często na obrzeżach lasów, przy drogach i w parkach ze starymi drzewami.

⚠ Uwaga na pomyłki

Russula emetica Gołąbek słodkawy Gołąbek zielonawofioletowy Gołąbek krwisty Gołąbek śledziowy

Można go pomylić z innymi gołąbkami o czerwonawym kapeluszu, zwłaszcza z ostrymi, niejadalnymi gatunkami, np. gołąbkiem wymiotnym (Russula emetica) i gołąbkiem krwistym (Russula sanguinea), które mają ostry, piekący smak i zwykle czysto białe lub bladoróżowe trzony. Gołąbek wymiotny ma śliską, błyszczącą, intensywnie czerwoną skórkę, całkowicie sięgającą brzegu. Z kolei gołąbek zielonawy (Russula virescens) ma zielonawy, spękany kapelusz. Gołąbek jadalny wyróżnia się łagodnym smakiem, cofniętą skórką na brzegu i rdzawiejącym trzonem. Przed zbiorem zaleca się koniecznie próbować smak miąższu (bez połykania) lub zbierać wyłącznie okazy pewnie rozpoznane.

Źródło zdjęcia: Arild Omberg via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin