John Barkla via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Maślak zwyczajny

Suillus luteus

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Suillaceae (maślakowate) › Suillus (maślak)

Maślak zwyczajny to charakterystyczny, pospołity muchomor. Kapelusz ma średnicę 4–15 cm, półkulisty do poduszkowatego, pokryty lepką, błyszczącą kutiskulą od żółtobrązowej do ciemnobrązowej, często z jaśniejszym żółtym obrzeżem. Powierzchnia kapelusza jest charakterystycznie śliska, szczególnie w wilgotną pogodę. Hymenofor zbudowany z porów, początkowo żółty, później staje się bardziej oliwkowożółty, przy trzonie lekko zbiegający, łatwo oddzielający się od miąższu. Trzon ma wysokość 4–12 cm, walcowaty, równy, o barwie żółtej z paską lub pierścieniem w górnej części — pierścień jest charakterystycznie lepki, z góry żółty, od spodu brunatnaw. Poniżej pierścienia trzon przybiera brunatną barwę ze względu na osadzające się spory. Miąższ jest gęsty, żółty bezpośrednio pod kutikulą, żółtowawy w środku, powoli brunatnieje na przekroju i przy ucisku. Smakowicie się jednak gotuje — po obgotowaniu smak staje się przyjemny. Maślak zwyczajny jest jedynym gatunkiem spośród maślaków, który tworzy mikoryzę ze sosnami w Polsce; pozostałe preferują modrzewię. Nazwa pochodzi od lepkiej konsystencji kapelusza — 'maślak' ze względu na oleisty wygląd kutikuli.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyBrązowyPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Żółty
Średnica kapelusza: 4–15 cm
Wysokość trzonu: 4–12 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ pod skórką kapelusza jest żółty i powoli brunatnieje pod naciskiem. Trzon przy przekrojeniu wykazuje lagodne przebarwienia na brunatnawą tonę, szczególnie w górnej części.
Zapach i smak: Zapach przyjemny, delikatny, słodkickawy, typowo grzybowy. Smak łagodny, niecharakterystyczny.
Podłoże

Siedlisko

Las iglastyLas mieszany

Gatunek obligatoryjnie mykoryzowy, związany z sosnami zwyczajnymi, szczególnie w lasach iglastych i mieszanych, na różnych typach gleb o umiarkowanej wilgotności. Preferuje bardziej zacieniowane stanowiska niż inne maślaki. Owocniki pojawiają się od lipca do października, najobficiej we wrześniu, szczególnie po okresach z obfitymi opadami i temperaturami 12–18°C.

⚠ Uwaga na pomyłki

Maślak sitarz Maślak ziarnisty Maślak modrzewiowy

Maślak zwyczajny można pomylić z innymi maślakami, jednak jego kolej pierścienia i ekskluzywy związek z sosną są wyróżniające. Nie należy go mylić z maślakiem modrzewiowym (Suillus grevillei), który pojawia się głównie na modrzewiu i ma pierścień o innej strukturze. Od maślaka żółtobrzęgonego (Suillus granulatus) odróżnia go obecność pierścienia. Wszystkie maślaki należą do jadalnych po obgotowaniu, jednak zawsze należy je zbierać ostrożnie ze względu na potencjalne bioakumulacje metali ciężkich — szczególnie selenienum.

Źródło zdjęcia: John Barkla via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin