Frank Ashwood via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Muchomor twardawy

Amanita excelsa

Dawniej: Amanita spissa

🌍 24 znaleziska w Polsce w danych GBIF — widać je na mapie (warstwa „Znaleziska GBIF” z filtrem gatunku).

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Amanitaceae (muchomorowate) › Amanita (muchomor)

Kapelusz ma 5–15 cm średnicy. U młodych owocników jest półkulisty lub jajowaty, później wypukły, na koniec płasko rozpostarty. Skórka jest szarobrązowa, popielatobrązowa lub oliwkowoszara, zwykle ciemniejsza na środku, i lekko lepka w wilgotnej pogodzie. Pokrywają ją szarawe lub szarobiałe, płatkowate, łatwo zmywane deszczem resztki osłony, które mają postać brodawek lub łatek. Brzeg kapelusza jest gładki lub bardzo słabo prążkowany, co ma znaczenie przy odróżnianiu od muchomora plamistego. Blaszki są białe, gęste, wolne i dość szerokie. Wysyp zarodników jest biały. Trzon ma 6–12 cm wysokości. Jest walcowaty, białawy lub szarawy, często delikatnie szarokłaczkowaty lub włókienkowaty, u dołu zgrubiały w kształcie bulwy, wrzecionowato lub rzepowato zakończonej. Bulwa nie ma wyraźnej, workowatej pochwy. Zamiast niej na jej powierzchni występują szarawe, drobne brodawki lub strzępy, ułożone w nieregularne pierścienie, które często słabo widać lub zanikają. Charakterystyczny jest biały, zwisający, błoniasty pierścień. Jego górna powierzchnia jest wyraźnie prążkowana, a spodnia szarawo oprószona lub włókienkowata. Miąższ jest biały, jędrny i twardawy (stąd nazwa polska), pod skórką kapelusza lekko szarawy, a zapach przypomina surowe ziemniaki lub rzodkiew. Najważniejsze cechy rozpoznawcze to szara barwa kapelusza z szarawymi, płatkowatymi łatkami, prążkowany pierścień, bulwiasta podstawa trzonu bez wyraźnej pochwy i zapach rzodkwi. Nazwa łacińska excelsa znaczy „wyniosły, wzniosły”, a gatunek bywa traktowany łącznie z bardzo podobnym Amanita spissa, którą niektórzy autorzy uznają za odrębną. Obecnie część autorów uważa nazwę A. spissa za starszą i właściwą dla tego zespołu gatunków. Muchomor twardawy to jeden z częstszych muchomorów w Polsce i często występuje licznie.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 6–12 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy (nie czerwienieje, w przeciwieństwie do muchomora czerwieniejącego).
Zapach i smak: Zapach jest wyraźny, rzodkiewkowo-ziemniaczany (przypomina surowe ziemniaki lub rzodkiew), szczególnie przy młodych owocnikach i po rozkruszeniu miąższu; smaku nie należy sprawdzać.

Siedlisko

Las iglastyLas liściastyLas mieszanySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, tworząc mikoryzę głównie ze świerkiem i sosną, a także z dębem i bukiem. Preferuje gleby piaszczyste i kwaśne, umiarkowanie wilgotne, bywa też na skrajach lasów i w zadrzewieniach. Występuje od niżu po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, najobficiej od lipca do września, zwłaszcza po cieplejszych, deszczowych okresach.

⚠ Uwaga na pomyłki

Amanita pantherina Amanita rubescens muchomor cytrynowy Muchomor Zielonawy

Najgroźniejszy jest muchomor plamisty (Amanita pantherina): ma brązowy kapelusz z białymi, ostrymi brodawkami, prążkowany brzeg, gładki pierścień oraz bulwę z obrąbkiem w kształcie kołnierza, jest silnie trujący, a zapach ma słaby lub nieokreślony. Muchomor czerwieniejący (A. rubescens) ma miąższ czerwieniejący po uszkodzeniu, a jego pierścień jest prążkowany, ale kapelusz różowobrązowy. Muchomor szary (A. excelsa var. spissa lub A. spissa) jest bardzo podobny i trudny do odróżnienia. Zielonawe, oliwkowe odmiany można pomylić z muchomorem zielonawym (A. phalloides), który ma jednak wyraźną, workowatą, białą pochwę, gładki kapelusz bez łatek i jest śmiertelnie trujący. Z uwagi na ryzyko pomyłki nie należy zbierać go do jedzenia.

Źródło zdjęcia: Frank Ashwood via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.