Edvinas via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Muchomor jadowity

Amanita virosa

Śmiertelnie trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Amanitaceae (muchomorowate) › Amanita (muchomor)

Muchomor jadowity jest w całości śnieżnobiały. Kapelusz o średnicy zwykle 4–10 cm jest u młodych okazów stożkowato-jajowaty lub dzwonkowaty, później rozpościera się, pozostając często z wyraźnym garbem. Powierzchnia jest gładka, matowa lub lekko jedwabisto błyszcząca, wilgotna bywa lekko lepka. Środek bywa nieco kremowy lub bladoochrowy. Brzeg jest gładki, bez prążkowania, czasem z drobnymi strzępkami resztek osłony. Zazwyczaj brak na kapeluszu łatek osłony, ale mogą się pojawić pojedyncze resztki. Blaszki są białe, gęste, wolne, miękkie i nierównej długości. Zarodniki są białe, owalne do prawie kulistych, amyloidalne. Trzon jest smukły, walcowaty, 8–15 cm wysokości, w górnej części cieńszy, ku dołowi rozszerzony w bulwiastą podstawę. Powierzchnia jest biała, charakterystycznie kłaczkowato-włókienkowata, czyli „poszarpana” lub watowata, często tworzy łuseczki w układzie przypominającym zygzak. Pierścień jest wiotki, cienki, białawy, łatwo zanikający, wysoko osadzony i często strzępiasty. U podstawy znajduje się biała, workowata, obejmująca bulwę pochwa, często luźna i cienka, czasem głęboko zagrzebana w ściółce, dlatego grzyb trzeba wykopywać razem z podstawą trzonu. Miąższ jest biały, miękki i kruchy. Do cech rozpoznawczych należą: całkowicie biała barwa, pierścień, pochwa, kłaczkowaty trzon oraz zapach nieprzyjemnie słodkawy u starszych okazów. Należy do śmiertelnie trujących muchomorów z grupy zielonych (sekcja Phalloideae) i zawiera amatoksyny oraz falotoksyny. Nazwa „virosa” pochodzi od łac. virosus, „trujący, cuchnący”. W Polsce bywa nazywany także „aniołem śmierci” razem z muchomorem wiosennym i sromotnikowym; jest to jedna z głównych przyczyn ciężkich zatruć grzybowych. Ma preferencje do kwaśnych, ubogich gleb, często występuje w lasach z udziałem świerka i brzozy.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiały

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 4–10 cm
Wysokość trzonu: 8–15 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Tak
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy; natomiast po zastosowaniu zasad (KOH) powierzchnia kapelusza i trzonu żółknie.
Zapach i smak: Zapach u młodych okazów słaby lub prawie niewyczuwalny, u starszych staje się mdląco słodkawy, przypominający zgniłe ziemniaki, surową rzepę lub chlor; smaku nie wolno sprawdzać, ponieważ grzyb jest śmiertelnie trujący.
Podłoże: Gleba, Ściółka

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyLas liściasty

Rośnie w lasach iglastych, mieszanych i liściastych, szczególnie na glebach kwaśnych, piaszczystych lub ubogich, często wśród mchów i ściółki. Tworzy mikoryzę głównie ze świerkiem, sosną, brzozą, bukiem i dębem. Owocniki pojawiają się od lipca do października, zwłaszcza po okresach wilgotnej, ciepłej pogody. Występuje w Polsce nielicznie lub rozproszonie, od nizin po niższe partie gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Leucoagaricus leucothites Agaricus campestris Pieczarka biaława Agaricus silvicola muchomor sromotnikowy Amanita verna

Najbardziej niebezpieczne jest pomylenie z białymi pieczarkami, zwłaszcza z pieczarką polną, łąkową lub młodymi bedłkami i pieczarkami leśnymi. Pieczarki mają jednak blaszki różowe, a później brunatne do czekoladowych, nie mają pochwy u podstawy i pachną anyżkiem lub przyjemnie grzybowo. Muchomor jadowity ma zawsze białe blaszki i pochwę. Można go również pomylić z muchomorem wiosennym (Amanita verna), który jest równie śmiertelnie trujący i rośnie raczej na cieplejszych stanowiskach, oraz z białymi formami sromotnikowego (Amanita phalloides). Inne podobne gatunki to białe pieprzniki lub gołąbki, ale mają one inną budowę i nie mają pierścienia ani pochwy. Dla bezpieczeństwa nie wolno zbierać żadnych białych grzybów blaszkowych bez pewności, że blaszki nie są białe i że trzon nie ma pochwy.

Źródło zdjęcia: Edvinas via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin