Lisa Biasillo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

czubajnik ogrodowy

Chlorophyllum brunneum

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Chlorophyllum

Czubajnik ogrodowy to duży grzyb o kapeluszu początkowo jajowatym lub półkulistym, później szeroko rozpostartym, z szerokim, niskim garbem. Skórka kapelusza jest brunatna lub szarobrązowa w środku i tworzy tam zwartą, ciemniejszą tarczę. Ku brzegowi pęka na duże, odstające, brązowe łuski na jasnym, białawym lub kremowym tle. Łuski są często odgięte, a kapelusz wydaje się przez to „włochaty” lub kosmaty. Średnica wynosi zwykle 8–20 cm. Blaszki są wolne, gęste, białe do kremowych, z wiekiem brudnawe i brązowiejące, a zarodniki są białe. Są oddzielone od trzonu charakterystycznym kołnierzykiem (collarium). Trzon jest walcowaty, gładki, bez wzoru żmijowatego, białawy lub jasnobrązowy, w dotyku włóknisty. Przy dotknięciu lub uszkodzeniu brunatnieje. Jego cechą rozpoznawczą jest wyraźnie bulwiasta, jakby ścięta podstawa, z krawędziowatym, odstającym brzegiem (bulwa marginata). Ma ona często średnicę większą niż 3–4 cm i bywa głęboko zanurzona w podłożu. Na trzonie znajduje się biały, gruby, podwójny pierścień, łatwo przesuwalny. Miąższ jest biały, miękki w kapeluszu i włóknisty w trzonie. Po przecięciu zmienia barwę na pomarańczowoczerwoną, a następnie brązową. Od bardzo podobnego czubajnika czerwieniejącego (Chlorophyllum rhacodes) odróżnia go przede wszystkim ta masywna, krawędziowata bulwa u nasady trzonu, bardziej krępy pokrój i zwykle ciemniejsze, gęściej ułożone łuski. Gatunek jest rozpowszechniony w parkach i ogrodach, w miejscach zasobnych w próchnicę, na kompoście i resztkach roślinnych; bywa też zawlekany wraz z ziemią lub kompostem. Nazwa rodzajowa Chlorophyllum pochodzi od greckich słów „chloros” (zielony) i „phyllon” (liść, tu: blaszka), od zielonawych blaszek tropikalnego gatunku C. molybdites. U czubajnika ogrodowego blaszki nie są zielone. Epitet „brunneum” znaczy „brunatny”.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyBiałyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 8–20 cm
Wysokość trzonu: 8–18 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały, ale po przekrojeniu lub uszkodzeniu szybko czerwienieje lub robi się pomarańczowoczerwony, a potem brunatnieje; zmiana jest najsilniejsza w podstawie trzonu i w jego dolnej części.
Zapach i smak

Siedlisko

Parki/ogrodySkraj lasu / polanaŁąka/pastwisko

Rośnie na ziemi bogatej w próchnicę i azot, na trawnikach, w parkach, ogrodach, na kompostownikach, hałdach organicznych odpadów i przy drogach, rzadziej na skrajach lasów i łąkach. Występuje pojedynczo lub w kępach, często w kręgach, głównie na niżu i w miejscach ocieplonych przez człowieka, jak miasta i siedliska synantropijne. Owocniki pojawiają się od lipca do października, zwłaszcza po ciepłych deszczach w lecie i na początku jesieni.

⚠ Uwaga na pomyłki

Lepiota brunneoincarnata Lepiota helveola Czubajnik ponury Czubajka kania Czubajka czerwieniejąca Sinoblaszek trujący

Najłatwiej pomylić go z innymi czubajnikami z kompleksu Chlorophyllum rhacodes, w tym z czubajnikiem czerwieniejącym: ten ma smuklejszy trzon i słabiej zaznaczoną bulwę bez wyraźnego marginesu. Z czubajnikiem kani (Macrolepiota procera) nie powinno się go mylić: kania ma trzon z wężowatym wzorem. Poważne ryzyko dotyczy małych, brązowawych kapeluszy: trujące i śmiertelnie trujące łuskowce, jak Lepiota brunneoincarnata i Lepiota helveola, są znacznie mniejsze i mają inne ubarwienie. Czubajnik zielonoblaszkowy (Chlorophyllum molybdites) ma zielonkawy wysyp zarodników i jest trujący, ale w Polsce jest bardzo rzadki. Muchomory, w tym zielonawy i sromotnikowy, mają pochwę u podstawy trzonu, a miąższ nie zmienia barwy tak jak u czubajnika ogrodowego. Zawsze sprawdzaj bulwę, pierścień i zmianę kol

Źródło zdjęcia: Lisa Biasillo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin