Tom Roger Johansen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

koźlarz różnobarwny

Leccinum variicolor

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Leccinum (koźlarz)

Kapelusz osiąga zwykle 4–12 cm średnicy, u młodych okazów jest półkulisty i poduszkowaty, później łukowaty. Skórka jest sucha, matowa lub lekko oksamitna, u starszych owocników bywa lekko spękana. Barwa jest zmienna: od kremowobiałej, szarawej i jasnobrązowej po oliwkowobrązową, często z ciemniejszymi plamami lub marmurkowatym wzorem. Brzeg skórki nieco wystaje poza hymenofor. Hymenofor tworzą drobne, okrągłe pory, u młodych okazów białawe lub szarawe, z wiekiem kremowe do brudnobrązowawych, po uciśnięciu ciemniejące. Rurki są stosunkowo krótkie, a ich wolny brzeg jest zaokrąglony przy trzonie. Trzon jest smukły, walcowaty lub lekko zgrubiały ku podstawie, wysokości około 6–15 cm, biały lub białawy, pokryty drobnymi łuseczkami (strzępkami), które początkowo są jasne, a później szarawe do czarniawych. Podstawa trzonu często ma niebieskozielone lub turkusowe przebarwienia, które są bardzo charakterystyczne i widoczne zwłaszcza po przekrojeniu. Miąższ jest miękki, biały, w kapeluszu z wiekiem gąbczasty i wodnisty, w trzonie włóknisty. Po przecięciu różowawo-szarawo ciemnieje, a w podstawie trzonu staje się niebieskawozielony. Gatunek jest ściśle związany z brzozą, głównie na wilgotnych, kwaśnych i torfowych stanowiskach. Od innych koźlarzy brzozowych odróżnia go jasny, biało-szarawy lub kremowy kapelusz z marmurkowatym deseniem, jasne, z czasem czerniejące łuseczki na trzonie oraz niebieskozielone zabarwienie podstawy trzonu. Nazwa „variicolor” (łac. varius – zmienny, color – barwa) odnosi się do zmiennego ubarwienia owocników. Często używana jest też nazwa Leccinum oxydabile, a w literaturze bywa traktowany jako synonim lub blisko spokrewniony z L. holopus.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaKremowyBrązowySzary

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 4–12 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu zmienia barwę na różowawą lub szarawą, a w trzonie, zwłaszcza u podstawy, często przebarwia się na niebieskozielono lub niebieskawo; w kapeluszu zmiana jest słabsza i powolna.
Zapach i smak: Zapach słaby, przyjemny, grzybowy; smak łagodny, miękki, bez cech wyróżniających.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyTeren podmokłySkraj lasu / polana

Rośnie w lasach brzozowych, lasach mieszanych z udziałem brzozy, w zadrzewieniach i na skrajach lasów, zwłaszcza na terenach wilgotnych, podmokłych i torfowiskowych, na glebach kwaśnych, często wśród mchów (torfowców). Tworzy mikoryzę wyłącznie lub głównie z brzozą. Owocniki pojawiają się od lipca do października, najobficiej po okresach deszczowych w sierpniu i wrześniu. Występuje w niżu i na terenach podgórskich.

⚠ Uwaga na pomyłki

Koźlarz babka Koźlarz białawy Koźlarz niebieskostopy Goryczak żółciowy

Można go pomylić z innymi koźlarzami brzozowymi, np. koźlarzem babką (Leccinum scabrum), który ma brązowy, jednolicie ubarwiony kapelusz i miąższ niezmieniający się lub tylko lekko szarzejący, bez wyraźnie niebieskozielonej podstawy trzonu. Z koźlarzem białawym (Leccinum holopus) różni się mniej jasnym, bardziej marmurkowatym kapeluszem oraz silniejszym niebieskawym przebarwieniem w trzonie; rozróżnienie bywa trudne. Niebezpiecznych trujących sobowtórów wśród koźlarzy brak, ale należy uważać na gorzkniaka żółciowego (Tylopilus felleus), który ma różowiejące rurki, siateczkowaty trzon i gorzki smak.

Źródło zdjęcia: Tom Roger Johansen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin