Gunvor Bollingmo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Goryczak żółciowy

Tylopilus felleus

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Tylopilus (goryczak)

Goryczak żółciowy to duży, masywny grzyb kapeluszowy o rurkowym hymenoforze. Kapelusz u młodych okazów jest półkulisty, później poduszkowaty i wypukły, o średnicy zwykle 5–15 cm. Powierzchnia jest sucha, matowa, delikatnie aksamitna, barwy od jasnobrązowej, płowej, oliwkowobrązowej po szarobrązową, często z jaśniejszym brzegiem. Skórka nie daje się łatwo oddzielić od miąższu i nie jest śliska nawet w czasie wilgotnej pogody. Hymenofor tworzą długie, drobne rurki, które u młodych owocników są białe, a z wiekiem stają się brudnoróżowe, a w końcu różowobrązowawe. Pory są drobne, kanciaste, białawe, po naciśnięciu często brudnoróżowo lub brunatno plamiące. Trzon jest gruby, bulwiasty do maczugowatego, pełny, w kolorze jasnobrązowym lub kremowobrązowym i pokryty wyraźną, ciemnobrązową, grubą siateczką, wyraźnie wystającą i przypominającą żyłkowanie. Siateczka ta jest ciemniejsza niż tło trzonu, co jest ważną cechą rozpoznawczą. Miąższ jest biały, miękki, w trzonie włóknisty, o bardzo gorzkim smaku. Najważniejsze cechy diagnostyczne to różowiejące rurki u starszych okazów, brunatna siateczka na trzonie oraz gorzki smak. Nazwa rodzajowa Tylopilus pochodzi z greki i nawiązuje do guzowatego, owłosionego kapelusza, a epitet felleus oznacza „żółciowy”, czyli gorzki jak żółć. Jedyny gorzki owocnik wystarczy, aby zepsuć całą potrawę, dlatego gatunek ten jest znany z psucia grzybobrania, gdy zostanie przypadkowo zebrany z prawdziwkami.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyKremowySzary

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Różowy
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 4–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu zmienia barwę tylko nieznacznie, z czasem lekko różowieje lub brudnoróżowo przebarwia się, bez wyraźnego sinienia.
Zapach i smak: Zapach owocnika jest słaby, łagodny, lekko grzybowy lub prawie niewyczuwalny, natomiast miąższ ma wyraźnie, intensywnie gorzki smak, który utrzymuje się długo i nasila po obróbce cieplnej (wystarczy dotknąć językiem kawałka rurek lub miąższu).

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyLas liściastySkraj lasu / polana

Występuje w lasach iglastych, mieszanych i liściastych, szczególnie pod sosnami i świerkami, a także pod dębami i bukami. Tworzy mikoryzę z różnymi drzewami, preferuje kwaśne, piaszczyste, ubogie gleby oraz miejsca wilgotne, często w pobliżu pniaków i na obrzeżach lasów. Owocniki rosną pojedynczo lub w małych grupach od lipca do października, zwłaszcza po ciepłych i wilgotnych okresach, od nizin po niższe partie gór.

⚠ Uwaga na pomyłki

Borowik szlachetny Podgrzyb brunatny Krasnoborowik Ceglastopory borowik usiatkowany

Najłatwiej pomylić go z jadalnymi borowikami, zwłaszcza borowikiem szlachetnym (Boletus edulis) i borowikiem ceglastoporym. Goryczak ma jednak różowiejące rurki u dojrzałych owocników, brunatną, wyraźną siateczkę na trzonie i bardzo gorzki smak, podczas gdy prawdziwek ma rurki białe, potem oliwkowożółte, a siateczka na trzonie jest jasna i drobna. Wystarczy spróbować kawałek miąższu językiem, aby zauważyć gorycz.

Źródło zdjęcia: Gunvor Bollingmo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin