Nick Wood via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Purchawka fiolowata

Lycoperdon excipuliforme

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Lycoperdaceae (purchawkowate) › Lycoperdon (purchawka)

Purchawka fiolowata (Lycoperdon excipuliforme, syn. Handkea excipuliformis) tworzy duży owocnik o charakterystycznym kształcie kieliszka, maczugi lub buławy: szeroka, kulista lub spłaszczona główka osadzona jest na wyraźnym, długim, cylindrycznym trzonie. Całość osiąga zwykle 8–20 cm wysokości, a główka 5–15 cm średnicy. Młode owocniki są białawe lub kremowe, pokryte drobnymi, szarawymi lub brązowawymi ziarenkami i kolcami, które z czasem odpadają, pozostawiając gładką, papierzastą, szarobrązową powierzchnię. Zewnętrzna warstwa (egzoperydium) z wiekiem odpada, a cienka wewnętrzna osłona (endoperydium) w górnej części główki w dojrzałości rozpada się i rozrywa nieregularnie, uwalniając zarodniki. Wnętrze owocnika dzieli się na część płodną (glebę) w główce oraz sterylną część w trzonie, zbudowaną z gąbczastej, komórkowej tkanki (subgleba). Gleba za młodu jest biała i jędrna, potem żółknie i brązowieje, aż w pełni dojrzałości zamienia się w oliwkowobrązowy, pylisty proszek zarodników wraz z długimi, splątanymi włóknami (kapilicjum). Pozostała po rozsiewie zarodników dolna część trzonu z resztkami główki może przetrwać do wiosny następnego roku jako brązowy, kubkowaty kikut. Charakterystyczną cechą jest duży rozmiar i szeroka główka, a także brak wyraźnego otworu na szczycie – owocnik rozpada się całą górną częścią. Od podobnych purchawek (np. Lycoperdon perlatum, L. pyriforme) odróżnia się większymi rozmiarami, wyraźnie szerszą główką w stosunku do trzonu oraz sposobem otwierania, a także brakiem rizomorf, jakie ma L. pyriforme. Od purchawy olbrzymiej (Calvatia gigantea) jest znacznie mniejsza i ma trzon. Nazwa gatunkowa excipuliforme pochodzi od łacińskiego 'excipulum' (naczynie, kielich), nawiązując do kształtu owocnika. Dawniej zaliczana do rodzaju Calvatia lub Handkea, obecnie często wraca do rodzaju Lycoperdon.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaKremowyBrązowySzary

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 5–15 cm
Wysokość trzonu: 5–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ (gleba) nie zmienia barwy po przekrojeniu; z wiekiem dojrzewania zmienia się samoistnie z białego na żółtawy, a potem oliwkowobrązowy.
Zapach i smak: Młode owocniki o białej, jędrnej glebie mają łagodny, lekko grzybowy zapach i smak; starsze z oliwkowo-brązową glebą pachną nieprzyjemnie, stęchliznowo i słodkawo.

Siedlisko

Łąka/pastwiskoSkraj lasu / polanaLas liściastyLas mieszanyParki/ogrody

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór cytrynowy Czasznica olbrzymia Calvatia utriformis Purchawka chropowata Lycoperdon pyriforme muchomor sromotnikowy

Można ją pomylić z innymi dużymi purchawkami, np. Lycoperdon pyriforme (rośnie na drewnie, z białymi rizomorfami, główka mniejsza), Lycoperdon perlatum (mniejsza, z wyraźnymi kolcami-brodawkami, otwiera się dziurką na szczycie) oraz Calvatia utriformis (bez wyraźnego trzonu, górna część pęka mozaikowo). Młode owocniki w postaci białych kul należy odróżniać od trujących gatunków: borowików, kulniaków (Scleroderma) o twardej, grubej skórce i fioletowo-czarnej glebie oraz zalążków muchomorów (np. Amanita phalloides) – po przekrojeniu purchawka ma jednolicie białe wnętrze bez zarysu kapelusza i blaszek.

Źródło zdjęcia: Nick Wood via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin