
Morchella conica
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.
Owocnik jest typu smardzowatego i składa się z wyraźnego kapelusza (główki) osadzonego na pustym trzonie. Kapelusz ma kształt wydłużony, stożkowaty do jajowatociosłego, wysokość zwykle 3–8 cm i szerokość 2–5 cm. Jego powierzchnię tworzą głębokie komory (jamki) ułożone wyraźnie podłużnie, w pionowych rzędach, rozdzielone ostrymi żeberkami. Młode owocniki są oliwkowobrązowe, szarobrązowe lub szare, a z wiekiem ciemnieją do brunatnoczarnych. Żeberka bywają ciemniejsze od dna komór, a u starszych okazów prawie czarne. Dolny brzeg kapelusza jest przyrośnięty do trzonu bezpośrednio, bez wolnej, zwisającej części. Hymenofor pokrywa wnętrze komór jako gładka warstwa zarodnikotwórcza, bez blaszek i rurek. Trzon jest walcowaty, nieco rozszerzony ku podstawie, biały do kremowego lub bladożółtawego, o powierzchni drobnoziarnistej lub łuseczkowatej, często podłużnie bruzdowany. Wewnątrz jest pusty i komora trzonu łączy się z jamą kapelusza, co widać po przekrojeniu wzdłuż. Miąższ jest cienki, kruchy, woskowaty, o delikatnym zapachu. Najważniejsze cechy rozpoznawcze to stożkowaty kształt kapelusza, regularne podłużne rzędy komór, ciemniejące żeberka oraz całkowicie pusty środek owocnika. Nazwa rodzajowa Morchella wywodzi się ze staroniemieckiego słowa określającego smardze, a epitet conica (łac. stożkowaty) nawiązuje do kształtu kapelusza. Smardze od wieków są cenione w kuchni, a ich pojawienie się jest jednym z symboli wczesnej wiosny. Systematyka rodzaju Morchella jest sporna i nazwa M. conica bywa używana w szerokim sensie dla kilku blisko spokrewnionych gatunków, np. M. elata.
🛡 Ochrona częściowa — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.
Rośnie na wiosnę, najczęściej od kwietnia do maja, na glebach żyznych, próchnicznych i wapiennych, najchętniej w widnych lasach liściastych i mieszanych, na ich skrajach i w zaroślach. Spotykany bywa też w parkach, sadach, ogrodach, na brzegach dróg i potoków oraz na terenach zaburzonych, np. z ściółką kory. Owocnikuje po ciepłych, wilgotnych dniach w okresie ocieplenia wiosennego. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach górskich, pojedynczo lub w małych grupach.
Piestrzenica kasztanowatasmardz jadalnySmardz wyniosłysmardz półwolnyNaparstniczka czeska
Można go pomylić z innymi smardzami (M. esculenta, M. elata), które są również jadalne po obróbce cieplnej, oraz z smardzem półwolnym (Mitrophora semilibera), którego dolna część kapelusza jest wolna. Groźne są sobowtóry: trująca piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) ma kapelusz mózgowato pofałdowany, nieregularny, a po przekrojeniu jest watowato lub komorowato wypełniona, a nie jednolicie pusta, i rośnie często pod sosnami. Naparstniczka czeska (Verpa bohemica) ma kapelusz zwisający swobodnie z wierzchołka trzonu, pofałdowany, a trzon jest wypełniony watowatą grzybnią. Zawsze należy przekroić owocnik wzdłuż: u smardza kapelusz i trzon tworzą jedną pustą jamę.
Źródło zdjęcia: Marcin Dyderski via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.