Nicolas Schwab via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gąska tygrysia

Tricholoma pardinum

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Tricholomataceae (gąskowate) › Tricholoma

Gąska tygrysia ma duży, mięsisty kapelusz o średnicy zwykle 6–20 cm, u młodych owocników półkulisty lub dzwonkowaty, później rozpostarty i szeroko garbaty, o brzegu często popękanym i falistym. Powierzchnia jest sucha, biaława, jasnoszara lub szarobrązowa, pokryta ciemniejszymi, szarymi do brunatnoszarych, przylegającymi włókienkowatymi łuskami ułożonymi koncentrycznie. Ten „cętkowany” lub „tygrysi” wzór dał gatunkowi nazwę: łacińskie pardinum oznacza „podobny do pantery/lamparta”. Skórka bywa w czasie wilgoci lekko lepka, ale zazwyczaj jest sucha i matowa. Blaszki są białe do kremowych, szerokie, gęste, zatokowato wycięte przy trzonie, u starszych okazów często z żółtawym lub zielonkawym odcieniem i kroplami wilgoci. Trzon jest gruby, walcowaty lub lekko maczugowaty i zgrubiały przy podstawie, o wysokości 5–12 cm, biały, włóknisty, często z szarawym lub żółtawym odcieniem, bez pierścienia i bez pochwy. Miąższ jest zwarty, biały, nie zmienia barwy po uszkodzeniu, o zapachu mącznym lub ogórkowym. Zarodniki są białe. Od podobnych gąsek odróżnia ją połączenie dużych rozmiarów, jasnego kapelusza z grubymi, szarymi łuskami, białych blaszek i białego trzonu bez pierścienia oraz mączny zapach. Jest to gatunek silnie trujący, wywołujący ostre zatrucie żołądkowo-jelitowe z długotrwałymi wymiotami i biegunką. W Polsce jest rzadka i występuje głównie na wyżynach i w górach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Zatokowato wycięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 6–20 cm
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu nie zmienia barwy, jedynie pod skórką kapelusza i u nasady trzonu może mieć lekko szarawy lub żółtawy odcień.
Zapach i smak: Zapach wyraźnie mączny, przypominający świeżą mąkę lub ogórek, u starszych owocników może być nieco nieprzyjemny; smak łagodny, mączny, ale gatunku nie wolno kosztować ani zbierać z uwagi na silną toksyczność.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyGóryGleba wapienna

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, najczęściej pod świerkiem, jodłą i bukiem, także pod sosną, tworząc mikoryzę z drzewami. Preferuje gleby wapienne, zasobne i dobrze przepuszczalne, często w górach i na pogórzu, w Polsce głównie na południu kraju. Owocniki pojawiają się od sierpnia do października, zwykle pojedynczo lub w małych grupach, a nierzadko w kręgach. Gatunek jest rzadki i lokalny.

⚠ Uwaga na pomyłki

Tricholoma argyraceum Gąska szarobrązowa Bedłka mydlana Gąska pieprzna Gąska żółknąca

Można ją pomylić z jadalnymi lub niejadalnymi gąskami szarymi i łuskowatymi, np. gąską zmienną (Tricholoma terreum) – ta jest mniejsza, ma ciemniejszy, szarobrązowy kapelusz bez grubych łusek i słabszy zapach. Podobna jest też gąska mydlana (T. saponaceum) o mydlanym zapachu i zmieniającym barwę miąższu, gąska ostra (T. virgatum) o stożkowatym kapeluszu z ciemnym garbem i gorzkim smakiem oraz gąska szarawa (T. argyraceum). Dla bezpieczeństwa należy zwracać uwagę na duże rozmiary, jasne tło kapelusza i grube łuski gąski tygrysiej oraz mączny zapach. Przy wątpliwościach nie należy zbierać gąsek szarych, szczególnie na wapieniach i w górach.

Źródło zdjęcia: Nicolas Schwab via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin