Gianni Del Bufalo bygdb via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gąska żółknąca

Tricholoma scalpturatum

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Tricholomataceae (gąskowate) › Tricholoma

Kapelusz ma 3–7 cm średnicy. W młodości jest stożkowato-dzwonkowaty, potem rozpostarty, z szerokim, tępym garbem. Brzeg jest długo podwinięty, a potem faliście pofalowany i często popękany. Powierzchnia jest sucha, jedwabiście włókienkowata, w centrum drobno łuseczkowata. Barwa jest szarobrązowa, szarawa lub mysia, na brzegu jaśniejsza, srebrzysto-kremowa. Z wiekiem, a także w miejscach uszkodzeń i na starszych okazach, na kapeluszu pojawiają się żółtawe plamy i przebarwienia. To właśnie od nich pochodzi nazwa „żółknąca”. Blaszki są średnio gęste, białe lub kremowe, wycięte przy trzonie (zatokowate) i dość szerokie. Z wiekiem żółkną, zwłaszcza przy ostrzach, a po uszkodzeniu żółknąc mogą również plamami. Trzon ma 3–7 cm długości i 0,5–1,5 cm grubości. Jest walcowaty, pełny, biały, a z wiekiem żółtawy, zwłaszcza u dołu. Powierzchnię ma gładką lub delikatnie włókienkowatą, bez pierścienia. Miąższ jest biały, dość cienki i miękki, o mącznym zapachu i smaku. Wysyp zarodników jest biały. Gatunek należy do grupy szarych gąsek, wśród których oznaczanie bywa trudne. Odróżniają go: żółknące blaszki i trzon, jasna, srebrzysto-szarawa barwa kapelusza z drobnymi łuseczkami w centrum, mączny zapach oraz łagodny smak. Nazwa scalpturatum (łac. scalpturatus – wyrzeźbiony, ponacinany) odnosi się do pokrojonej, łuseczkowatej powierzchni kapelusza. Często rośnie gromadnie, w grupach lub rzędach. W literaturze bywa mylony lub łączony z Tricholoma argyraceum, a granice między tymi taksonami są nieostre.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Zatokowato wycięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 3–7 cm
Wysokość trzonu: 3–7 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu nie zmienia barwy, ale w starszych owocnikach oraz w miejscach uszkodzeń kapelusz, blaszki i podstawa trzonu stopniowo żółkną.
Zapach i smak

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglastySkraj lasu / polanaParki/ogrody

⚠ Uwaga na pomyłki

Gąska ostra Tricholoma argyraceum Gąska szarobrązowa Gąska pieprzna Gąska czarnołuskowa Dzwonkówka trująca

Można go pomylić z innymi szarymi gąskami. Gąska ziemista (Tricholoma terreum) ma ciemniejszy, filcowato-łuseczkowaty kapelusz, a jej blaszki i trzon nie żółkną wyraźnie. Gąska pstra, czyli gąska prążkowana (T. virgatum), ma ostro stożkowaty garb i piekący lub gorzki smak. Gąska łuseczkowata (T. atrosquamosum) ma ciemne łuseczki i pieprzny zapach. Gąska srebrzysta (T. argyraceum), blisko spokrewniona lub traktowana jako synonim, jest jaśniejsza i bardziej srebrzysta, ale rozróżnienie jest trudne. Groźny jest też wyraźnie trujący dla człowieka Entoloma sinuatum, czyli dzwonkówka jadowita. Ma duże, blado ochrowe owocniki, różowy wysyp zarodników i blaszki z czasem różowiejące. Zapach jest również mączny, ale mdły i nieprzyjemny, a owocniki nie żółkną.

Źródło zdjęcia: Gianni Del Bufalo bygdb via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin