
Zdjęcie: Wieśniara z Miasta Anna G.
Cynocybe apala
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.
Kapelusz jest bardzo mały, zwykle ma 1–3,5 cm średnicy. Młody jest jajowaty lub stożkowaty, potem dzwonkowaty i stożkowato dzwonkowaty, a przy starzeniu się może się rozpościerać i wywijać brzegiem. Powierzchnia jest gładka, matowa lub lekko jedwabista, u młodych owocników biała lub kremowobiała. Starsze egzemplarze mają środek bladoochrowy lub żółtawy. Brzeg jest wyraźnie prążkowany przez prześwitujące blaszki, a kapelusz jest cienki, delikatny i higrofaniczny. Owocniki są bardzo nietrwałe: pojawiają się rano, a po paru godzinach więdną, kurczą się i brązowieją, szczególnie w słońcu. Blaszki są gęste, wąskie i przy trzonie wolne lub wąsko przyrośnięte (ostro przyrośnięte). Młode są blado kremowe, z wiekiem stają się rdzawobrązowe, bo dojrzewają zarodniki. Wysyp zarodników jest rdzawobrązowy lub ochrowobrązowy. Trzon jest długi, cienki (1–3 mm), prosty, wiotki i kruchy, wysokości zwykle 5–12 cm. Jest biały lub białawy, przy młodych owocnikach pokryty drobną mączystą lub oprószoną strukturą, a u dołu ma lekko zgrubiałą podstawę. Nie ma pierścienia ani osłony. Miąższ jest bardzo cienki i kruchy, bez wyraźnego zapachu. Gatunek poznaje się po białym, delikatnym kapeluszu z prążkowanym brzegiem, długim i cienkim trzonie bez pierścienia i po rdzawobrązowych blaszkach starszych owocników. Do pewnego oznaczenia potrzebna jest mikroskopia: zarodniki mają pory rostkowe, a skórka kapelusza zbudowana jest z komórek tworzących warstwę z cystydiami (lecytyformi) na blaszkach. W literaturze znany jest też jako Conocybe lactea, Conocybe albipes lub Conocybe apala (stąd nazwy „stożkówka mleczna” i „stożkówka miękka”). Nazwa rodzaju pochodzi od greckich słów konos (stożek) i kybe (głowa), a epitet apala od greckiego apalos – delikatny, miękki, co dobrze oddaje kruchość owocników.
Rośnie na trawnikach, łąkach, pastwiskach, poboczach dróg, w parkach i ogrodach oraz na skrajach lasów, zwykle na żyznej, wilgotnej glebie bogatej w próchnicę, czasem na gnojowicy lub resztkach roślinnych i ściółce. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w małych grupach od późnej wiosny do jesieni (maj–październik), zwłaszcza po deszczach i w ciepłe, wilgotne poranki. Jest gatunkiem nizinnym i pogórskim, w Polsce dość pospolitym, ale łatwo go przeoczyć z powodu efemerycznych owocników.
hełmówka jadowitaCzernidłak fałdowanyConocybe teneraPholiotina filarisGnojanka żółtawa
Można go pomylić z innymi drobnymi stożkówkami (Conocybe), a także z gatunkami z rodzajów Pholiotina, Galerina i Bolbitius. Szczególnie niebezpieczna jest Pholiotina filaris (Conocybe filaris), która zawiera amatoksyny, ma pierścień i rośnie na podobnych siedliskach. Podobne mogą być również Conocybe tenera (brązowawa, ciemniejsza), Bolbitius titubans (żółty, lepki kapelusz) oraz drobne pieczarniaki z rodzajów Parasola i Coprinellus (kapelusze prążkowane, blaszki czernieją). Odróżnia się je po barwie kapelusza, obecności pierścienia, wysypie zarodników i mikroskopii. Z powodu ryzyka pomyłki z gatunkami śmiertelnie trującymi nie należy zbierać tych grzybów do jedzenia.
Autor opisu: Miłosz Admin