Harald Vik-Mo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Łysak ciemnotrzonowy

Gymnopilus picreus

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Hymenogastraceae (podziemniczkowate) › Gymnopilus (łysak)

Łysak ciemnotrzonowy to niewielki grzyb o kapeluszu średnicy zwykle 1,5–5 cm, u młodych owocników półkulistym lub dzwonkowatym, później łukowatym do płaskiego, często z niewielkim, tępym garbkiem. Powierzchnia kapelusza jest sucha, matowa, pokryta drobnymi włókienkami lub łuseczkami; barwa jest żółtobrązowa, rdzawożółta lub oliwkowo-brązowa, często ciemniejsza w środku, z żółtawym brzegiem. Młode okazy bywają z oliwkowym lub czerwonawo-brązowym odcieniem. Blaszki są przyrośnięte lub lekko zbiegające zębem, gęste, początkowo żółte, z wiekiem rdzawobrązowe od dojrzewających zarodników. Zarodniki są rdzawobrązowe, brodawkowane. Trzon jest cienki, walcowaty, włóknisty, często lekko wygięty, u młodych okazów żółtawy w górnej części, ku podstawie ciemniejszy, brązowoczerwonawy do prawie czarniawego (stąd nazwa polska „ciemnotrzonowy”). Osłony ani wyraźnego pierścienia brak, czasem pozostaje ledwie widoczna strefa włókienkowata. Miąższ jest żółtawy, o gorzkim smaku. Od innych łysaków odróżnia go przede wszystkim rosnące na drewnie drzew iglastych skupiska małych owocników z ciemnym, brunatnym do czarniawego trzonem oraz gorzki smak. Łacińska nazwa picreus nawiązuje do gorzkiego smaku (gr. pikros – gorzki). Gatunek rośnie na martwym drewnie, pniakach i szczątkach drzew iglastych, głównie sosny i świerka.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyPomarańczowyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 1.5–5 cm
Wysokość trzonu: 3–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy, pozostaje żółtawy do rdzawożółtego.
Zapach i smak: Zapach słaby, nieswoisty, lekko grzybowy lub nieco żywiczny; smak gorzki, nieprzyjemny, dlatego grzyb nie nadaje się do spożycia.

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanyMartwe drewno/pniaki

Rośnie na martwym drewnie drzew iglastych, głównie na pniakach, leżących kłodach i szczątkach sosny i świerka, w borach i lasach mieszanych. Preferuje wilgotne, kwaśne siedliska, często wśród mchów. Owocniki pojawiają się od lata do późnej jesieni, szczególnie po opadach. Spotykany w całej Polsce, od nizin po tereny górskie, ale nie jest pospolity.

⚠ Uwaga na pomyłki

Maślanka łagodna hełmówka jadowita Łysak plamistoblaszkowy Łysak drobnołuskowy

Można go pomylić z innymi małymi łysakami, np. łysakiem żałobnym (Gymnopilus sapineus), który ma bardziej pomarańczowo-żółtą barwę i jasny trzon bez ciemnego odcienia, oraz z łysakiem smołowatym lub innymi łysakami rosnącymi na drewnie. Z gatunków trujących uwagę zwrócić trzeba na maślaczka (Hypholoma) i inne grzyby rosnące w kępkach na pniakach, np. gołąbkowate kępki o zielonkawych blaszkach, oraz na śmiertelnie trujące hełmówki jadowite (Galerina marginata), które mają pierścień i brunatne blaszki. Odróżnia go gorzki smak, rdzawe zarodniki i ciemny trzon.

Źródło zdjęcia: Harald Vik-Mo via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin