Jacob William Bardal via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Koźlarz czarnobrązowy

Leccinum melaneum

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Leccinum (koźlarz)

Leccinum melaneum to koźlarz z grupy koźlarzy brzozowych (blisko spokrewniony z koźlarzem babką, Leccinum scabrum), wyróżniający się bardzo ciemnym zabarwieniem owocników. Kapelusz ma zwykle 4–10 cm średnicy. W młodości jest półkulisty lub poduszkowaty, później wypukły. Skórka jest sucha lub lekko lepka w czasie wilgoci, matowa, delikatnie filcowata do gładkiej. Barwa jest ciemnobrązowa, czarniawobrązowa do prawie czarnej, czasem z szarawym odcieniem, a u starszych okazów jaśnieje. Hymenofor jest rurkowaty, z drobnymi porami. U młodych owocników jest białawy lub szarawy, z wiekiem brudnobeżowy do szarobrązowego. Rurki są stosunkowo krótkie i wolne lub zatokowato wcięte przy trzonie. Trzon jest smukły, walcowaty, ku podstawie często lekko rozszerzony, biały lub białawy. Pokrywają go ciemnobrązowe do czarnych łuseczki (kurzęsienie), które nadają mu charakterystyczny wygląd „brzozowego” koźlarza. Ciemne łuseczki wyraźnie kontrastują z jasnym tłem. Miąższ jest biały, w kapeluszu miękki, w trzonie włóknisty i z wiekiem twardszy. Od pospolitego koźlarza babki odróżnia go ciemniejsze, często niemal czarne ubarwienie kapelusza i ciemniejsze łuseczki na trzonie, a także brak wyraźnych barw w miąższu. Rozpoznanie w grupie Leccinum scabrum jest trudne, bo cechy zmieniają się z wiekiem i wilgotnością. Nazwa gatunkowa pochodzi od greckiego „melas” (czarny) i odnosi się do ciemnej barwy owocników. Gatunek opisał pierwotnie czeski mykolog Smotlacha, później przeniósł go do rodzaju Leccinum Pilát. Rozpoznanie bywa niepewne i najlepiej potwierdzać je cechami mikroskopowymi.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowySzaryCzarny

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 4–10 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu zmienia się słabo lub wcale; może lekko szarzeć albo nieznacznie różowieć, a w podstawie trzonu czasem lekko zielenieć.
Zapach i smak: Zapach słaby, łagodny, grzybowy, bez wyraźnych nut; smak łagodny, nieswoisty.
Podłoże

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaTeren podmokły

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych oraz na ich skrajach, w zadrzewieniach i na torfowiskach z udziałem brzozy, z którą tworzy mikoryzę. Preferuje gleby kwaśne, piaszczyste lub torfowe, wilgotne albo okresowo podmokłe, często wśród mchów, w tym torfowców. Owocniki pojawiają się od lipca do października, zwykle pojedynczo lub w małych grupach, zwłaszcza po deszczach i w łagodnych, wilgotnych warunkach. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach górskich.

⚠ Uwaga na pomyłki

Koźlarz babka Koźlarz białawy koźlarz różnobarwny Koźlarz niebieskostopy Goryczak żółciowy

Najłatwiej pomylić go z koźlarzem babką (Leccinum scabrum), który ma zwykle jaśniejszy, brązowy lub szarobrązowy kapelusz i jaśniejsze łuseczki na trzonie. Podobne są też inne koźlarze brzozowe, np. Leccinum variicolor, którego miąższ różowieje lub sinieje po uszkodzeniu, oraz Leccinum holopus, który ma jaśniejszy, białawy lub zielonkawy kapelusz i rośnie na torfowiskach. Uwaga na goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus): ma różowiejący hymenofor, siatkowaty rysunek na trzonie i gorzki smak. Brak siatki na trzonie oraz obecność ciemnych łuseczek wskazują na koźlarza.

Źródło zdjęcia: Jacob William Bardal via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin