joqatana via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Czarka austriacka
Sarcoscypha austriaca
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.
- Sezon
- lut–kwi
- Taksonomia
- Fungi (grzyby) › Ascomycota (workowce) › Pezizomycetes (kustrzebniaki) › Pezizales (kustrzebkowce) › Sarcoscyphaceae (czarkowate) › Sarcoscypha (czarka)
Czarka austriacka tworzy owocniki w kształcie głębokiej miseczki lub kielicha, o średnicy zwykle 1–7 cm. Z czasem miseczka się rozszerza i staje się płytsza, a brzeg bywa nieco faliście powyginany. Wewnętrzna, płodna powierzchnia (hymenium) jest gładka, intensywnie szkarłatnoczerwona do czerwonej, czasem z pomarańczowym odcieniem, i błyszcząca. Zewnętrzna strona jest bladsza, biaława do różowawo-płowej, pokryta drobnym meszkiem z owłosienia. Włoski te są splątane, wijące się i tworzą delikatny filcowaty kożuszek. Brzeg miseczki jest pozbawiony wyraźnych, sztywnych włosków. Owocnik ma krótki, zwykle słabo wykształcony trzonek (do ok. 3 cm), często częściowo ukryty w podłożu, w drewnie lub w warstwie mchu i próchnicy. Trzonek jest białawy lub różowawy, filcowaty, w dolnej części często zagłębiony w podłożu i nieco przeświecający. Miąższ jest cienki, elastyczny, ale kruchy, białawy. Wysyp zarodników jest biały. Zarodniki są elipsoidalne, gładkie, zwykle z kilkoma kroplami oleju, a w workach są ułożone jednorzędowo. Ważną cechą mikroskopową jest brak (lub bardzo rzadkie występowanie) ostrych, zakrzywionych włosków na brzegu oraz obecność charakterystycznych, korkociągowato skręconych włosków na zewnętrznej stronie owocnika. Do pewnego oznaczenia gatunku przydaje się mikroskop, ponieważ wiele cech makroskopowych jest wspólnych z czarką szkarłatną. Nazwa rodzajowa wywodzi się z greckiego „sarx” (ciało) i „skyphos” (kielich), a epitet gatunkowy odnosi się do Austrii, skąd pochodziły pierwsze opisy. Gatunek bywa nazywany „elfią miseczką” i jest jednym z najbardziej efektownych, wczesnowiosennych grzybów. Jego jaskrawe owocniki wyróżniają się na tle wilgotnej, brunatnej ściółki lub zielonego mchu. Wysyp zarodników odbywa się często w postaci widocznej chmurki wyrzucanych zarodników po dotknięciu lub podmuchu.
🛡 Ochrona częściowa — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.
Cechy rozpoznawcze
Barwa kapeluszaCzerwonyPomarańczowy
- Postać owocnika
- Miseczkowaty
- Hymenofor
- Gładki
- Wysyp zarodników
- Biały
- Średnica kapelusza
- 1–7 cm
- Wysokość trzonu
- 0.5–3 cm
- Pierścień
- Nie
- Pochwa (bulwa)
- Nie
- Mleczko po przekrojeniu
- Nie
- Zmiana barwy miąższu
- Miąższ jest cienki i kruchy, a po uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy.
- Zapach i smak
- Zapach niecharakterystyczny, słaby, lekko grzybowy; smak łagodny i niewyróżniający się, nie jest istotny przy rozpoznawaniu.
- Podłoże
- Martwe drewno
- Sposób odżywiania
- Saprotrof (rozkłada martwą materię)
Siedlisko
Las liściastyTeren podmokłyMartwe drewno/pniaki
Rośnie na zagłębionych w ściółce, mchach lub próchnicy, wilgotnych, częściowo zakopanych gałęziach i kawałkach drewna drzew liściastych, najczęściej lipy, klonu, leszczyny, wiązu, buka lub dębu. Preferuje wilgotne lasy liściaste, łęgi, nadrzeczne zarośla i zacienione, podmokłe miejsca z dużą wilgotnością powietrza. Owocniki pojawiają się wczesną wiosną, zwykle od lutego do kwietnia, po roztopach i w czasie chłodnej, wilgotnej pogody. Występuje od nizin po niższe partie gór, jest w Polsce rzadzie
⚠ Uwaga na pomyłki
Sarcoscypha coccineaSarcoscypha juranaDzieżka pomarańczowaczareczka długotrzonkowa
Najłatwiej pomylić ją z czarką szkarłatną (Sarcoscypha coccinea), z którą rośnie w podobnych siedliskach i w tym samym okresie. Do pewnego rozróżnienia potrzebny jest mikroskop: czarka austriacka ma korkociągowato skręcone włoski i zarodniki zwykle bez wyraźnych kropli oleju na biegunach, a czarka szkarłatna ma proste, nieskręcone włoski. Makroskopowo bywa też mylona z czerwonymi gatunkami z rodzaju Aleuria (np. Aleuria aurantia, Aleuria pomarańczowa), która jest pomarańczowa, siedzi na ziemi, nie ma trzonka i ma oszroniony zewnętrzny brzeg. Czarkę austriacką rozróżnia także od rodzaju Microstoma, np. Microstoma protractum, która jest mniejsza i ma wydłużony kształt.
Źródło zdjęcia: joqatana via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Autor opisu: Wieśniara z Miasta Anna G.