Inger-Lise Fonneland via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gąska śmierdząca

Tricholoma lascivum

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Tricholomataceae (gąskowate) › Tricholoma

Gąska śmierdząca tworzy średniej wielkości owocniki. Kapelusz ma 3–8 cm średnicy, w młodości jest półkulisty lub dzwonkowaty, potem wypukły i szeroko rozpostarty z szerokim, niskim, tępym garbem. Brzeg jest długo podwinięty i często lekko falisty. Powierzchnia jest gładka, naga i w wilgotne dni lekko lepka, ale szybko wysycha, wtedy bywa matowa lub lekko błyszcząca. Barwa jest kremowobiała do bladokremowej, w środku ochrowa, płowa lub bladobrązowawa, a ku brzegowi jaśniejsza. Z wiekiem lub po uszkodzeniu kapelusz może się brudnoochrowo przebarwiać. Blaszki są dość gęste, szerokie, wycięte lub zatokowato przyrośnięte do trzonu, kremowobiałe do bladokremowych, czasem z lekko ząbkowanym ostrzem. Wysyp zarodników jest biały. Trzon ma 4–8 cm wysokości i 0,8–1,5 cm grubości. Jest walcowaty, często lekko zgrubiały ku podstawie, pełny, potem nieco watowaty. Jest białawy do kremowego, w dolnej części często z ochrowo-brązowawymi zabarwieniami. Powierzchnia jest włókienkowata, w górnej części lekko oprószona. Nie ma pierścienia ani pochwy. Miąższ jest biały, dość miękki, a jego intensywny, nieprzyjemny zapach jest najważniejszą cechą diagnostyczną. Od podobnych gąsek białawych odróżnia go kombinacja cech: lekko ochrowy środek kapelusza, brak żółtych tonów w blaszkach i miąższu oraz słodkawo-gazowy zapach. Gatunek jest ciepłolubny i w Polsce rzadki. Nazwa lascivum (łac. 'rozwiązły, swawolny') nawiązuje prawdopodobnie do wyrazistego, natrętnego zapachu. W polskiej nazwie podkreśla się właśnie ten odór.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaKremowyBiałyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Zatokowato wycięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 3–8 cm
Wysokość trzonu: 4–8 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy, najwyżej z wiekiem lekko się przebarwia na kremowo.
Zapach i smak: Zapach początkowo słodkawy, kwiatowo-owocowy, z czasem staje się wyraźnie nieprzyjemny, przypominający gaz świetlny lub zgniłe kapusty, dość intensywny; smak mączysty, potem gorzkawy i nieprzyjemny, więc nie należy go sprawdzać przez kosztowanie.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyGleba wapiennaSkraj lasu / polana

Rośnie w ciepłych, widnych lasach liściastych i mieszanych, zwłaszcza bukowych i dębowych, tworząc mikoryzę głównie z bukiem i dębem, rzadziej z grabem. Preferuje gleby zasobne w wapń, gliniaste lub wapienne, umiarkowanie wilgotne, w runie liści i próchnicy; spotykany także na skrajach lasów i w parkach. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach górskich, w Polsce jest rozproszony i rzadki. Owocniki pojawiają się od końca lata do jesieni (sierpień–październik), często grupowo, w ciepłe

⚠ Uwaga na pomyłki

Gąska siarkowa Gąska zielonożółta Tricholoma inamoenum Tricholoma josserandii Tricholoma stiparophyllum Gąska biaława

Można go pomylić z innymi białawymi i kremowymi gąskami o nieprzyjemnym zapachu. Gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum) ma siarkowożółte blaszki i miąższ oraz silny zapach gazu. Gąska biaława (Tricholoma album) rośnie głównie pod dębami i brzozami, jest bielsza, ma zapach mniej słodkawy, a smak ostry i gorzki. Gąska niemiła (Tricholoma inamoenum) rośnie pod świerkami i jodłami i ma bardzo silny, ostry zapach. Gąska Josserandi (Tricholoma josserandii) rośnie pod iglastymi i ma smolisty zapach. Pomylić go można także z gąską okazałą (Tricholoma stiparophyllum), która ma chemiczny zapach. Przy zbiorze pod uwagę należy brać zapach, siedlisko i barwę blaszek. Białawe grzyby o niepewnej tożsamości nie powinny trafiać do koszyka, bo część z nich jest trująca.

Źródło zdjęcia: Inger-Lise Fonneland via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin